Gedeʼuffa
Gedeo
Afro-asiatique
Le gédéo (Gedeʼuffa, « langue gédéo ») est une langue couchitique orientale des hautes terres du sud de l'Éthiopie, sœur du sidamo (sid), du hadiyya et du kembata. Les Gédéo sont des cultivateurs agricoles des hautes terres au sud du lac Awasa, dotés d'un système réputé de culture du café et de l'enset (faux bananier) inscrit au patrimoine de l'UNESCO (2023) sous le nom de Paysage culturel du Gédéo — une pratique agroforestière durable. Sur le plan linguistique, le gédéo présente les traits typiques du couchitique oriental des hautes terres : accord sujet-verbe fondé sur le genre, marqueurs de focalisation et conjugaison verbale complexe. Le recensement éthiopien de 2007 a dénombré environ 986 000 Gédéo de souche, la plupart étant également bilingues en amharique.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en gedeo
chokkoleete
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Afro-asiatique
| Sens | Gedeo | Sidamo | Oromo | Konso | Wolaytta | Saho | Afar |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | wodeʼe /wodeʔe/ | waa /waː/ | bishaan /biʃaːn/ | pisha /piʃa/ | haatta /haːtːa/ | laye /laje/ | lee /leː/ |
| Feu | giira /ɡiːɾa/ | giira /ɡiːra/ | ibidda /ibidːa/ | apitta /apitːa/ | tama /tama/ | gira /ɡira/ | gira /ɡira/ |
| Soleil | arishsho /ariʃːo/ | arrishsho /arːiʃːo/ | aduu /aduː/ | piirtuta /piːrtuta/ | awa /awa/ | ayro /ajɾo/ | ayró /ajro/ |
| Lune | agenjo /aɡendʒo/ | agana /aɡana/ | jiʼa /dʒiʔa/ | leya /leja/ | aginaa /aɡinaː/ | alsa /alsa/ | alsá /alsa/ |
| Étoile | urje /urdʒe/ | beeddakko /beːdːakko/ | urjii /urdʒiː/ | hikkitta /hikːitːa/ | xoolinttee /tʼoːlintːeː/ | xutuk /ħutuk/ | cutuk /ħutuk/ |
| Nuit | hashsha /haʃːa/ | hashsha /haʃːa/ | halkan /halkan/ | halkeetta /halkeːtːa/ | qamma /kʼamːa/ | bar /bar/ | bar /bar/ |
| Pluie | xeena /tʼeːna/ | xeena /tʼeːna/ | bokkaa /ˈbokːaː/ | roopa /roːpa/ | iraa /iraː/ | rob /rob/ | rob /rob/ |
| Vent | diidallo /diːdalːo/ | bubbe /bubːe/ | bubbee /ˈbubːeː/ | puppeeta /pupːeːta/ | carkko /tsʼarkːo/ | xaaxat /ħaːħat/ | caacay /ħaːħaj/ |
| Terre | buttina /butːina/ | uulla /uːlla/ | lafa /lafa/ | piita /piːta/ | saʼaa /saʔaː/ | baarho /baːɽo/ | árdi /ardi/ |
| Pierre | kinjo /kindʒo/ | kincho /kintʃo/ | dhagaa /ɖaˈɡaː/ | daka /ɗaka/ | shuchcha /ʃutʃːa/ | dhaa /ɖaː/ | xáa /ɖaː/ |
| Montagne | kooba /koːba/ | gaara /ɡaːra/ | tulluu /tulːuː/ | irroota /irːoːta/ | deriya /derija/ | kooma /koːma/ | qale /ʕale/ |
| Mer | abbaayya /abːaːjːa/ | baare /baːre/ | galaana /ɡalaːna/ | pakateeta /pakateːta/ | abbaa /abːaː/ | bad /bad/ | bad /bad/ |
| Mère | ama /ama/ | ama /ama/ | haadha /haːɗa/ | aayyaa /aːjːaː/ | aayyiyo /aːjːijo/ | ina /ina/ | iná /iˈna/ |
| Père | anna /anːa/ | anna /anːa/ | abbaa /abːaː/ | aappaa /aːpːaː/ | aawa /aːwa/ | abba /abba/ | abbá /abːa/ |
| Fille | belto /belto/ | beetto /beːtːo/ | intala /intala/ | enenta /enenta/ | naʼiyo /naʔijo/ | barhä /baˈɽa/ | baxá /baˈɖa/ |
| Je | ani /ani/ | ani /ani/ | ani /ani/ | anti /anti/ | taani /taːni/ | anu /anu/ | anu /anu/ |
| Tu | ati /ati/ | ati /ati/ | ati /ati/ | atti /atti/ | neeni /neːni/ | atu /atu/ | atu /atu/ |
| Nous | noʼo /noʔo/ | ninke /ninke/ | nuti /nuti/ | ino /ino/ | nuuni /nuːni/ | nanu /nanu/ | nanu /nanu/ |
| Nom | summa /sumːa/ | suʼma /suʔma/ | maqaa /makʼaː/ | maxxa /maχːa/ | sunttaa /suntːaː/ | migac /miɡaʕ/ | migáq /miɡaʕ/ |
| Personne | manjo /mandʒo/ | mancho /mantʃo/ | nama /nama/ | nama /nama/ | asaa /asaː/ | xiyaw /ħijaw/ | núm /num/ |
| Tête | umo /umo/ | umo /umo/ | mataa /mataː/ | matta /matːa/ | huuphiya /huːpʼija/ | amo /amo/ | amó /amo/ |
| Œil | ille /ilːe/ | ille /ilːe/ | ija /idʒa/ | ilta /ilta/ | ayfee /ajfeː/ | inti /inti/ | intí /inti/ |
| Oreille | mansha /manʃa/ | macca /matʃʼːa/ | gurra /ɡurra/ | napahata /napahata/ | hayttaa /hajtːaː/ | cokka /ʕokka/ | ayti /ajti/ |
| Nez | sana /sana/ | sano /sano/ | funyaan /fuɲaːn/ | sina /sina/ | siiriya /siːrija/ | san /san/ | san /san/ |
| Bouche | afoʼo /afoʔo/ | afo /afo/ | afaan /afaːn/ | afa /afa/ | doonaa /doːnaː/ | af /af/ | af /af/ |
| Dent | isso /isːo/ | hinko /hinko/ | ilkaan /ilkaːn/ | ilkitta /ilkitːa/ | achcha /atʃːa/ | iko /iko/ | boddiná /bodːina/ |
| Langue | arrabo /arːabo/ | arrawo /arːawo/ | arraba /arːaba/ | arrapa /arːapa/ | inxxarssa /intʼarsːa/ | anrab /anrab/ | arraabá /arːaːba/ |
| Main | anga /aŋɡa/ | anga /anɡa/ | harka /haɾka/ | harka /harka/ | kushiyaa /kuʃijaː/ | gaba /ɡaba/ | gabá /ɡaba/ |
| Pied | lekka /lekːa/ | lekka /ˈlekːa/ | miilla /miːlːa/ | loʛta /loʛta/ | tohuwa /tohuwa/ | iba /iba/ | iba /iba/ |
| Cœur | wodana /wodana/ | wodana /wodana/ | onnee /onːeː/ | sataʔta /sataʔta/ | wozanaa /wozanaː/ | qalbe /qalbe/ | lubbí /lubːi/ |
| Os | micco /mitʃʼːo/ | miqicho /mikʼitʃo/ | lafee /lafeː/ | lafta /lafta/ | meqetta /mekʼetːa/ | lafa /lafa/ | lafa /lafa/ |
| Sang | munde /munde/ | munde /munde/ | dhiiga /ɖiːɡa/ | diika /ɗiːka/ | suutta /suːtːa/ | biilo /biːlo/ | qabal /ʕabal/ |
| Caca | cilo /tʃʼilo/ | ciilo /tʃʼiːlo/ | udaan /udaːn/ | utaa /utaː/ | shiyaa /ʃijaː/ | — | caara /ħaːra/ |
| Amour | eeyya /eːjːa/ | baxa /batʼa/ | jaalala /dʒaːlala/ | ʄaalaɗiyaa /ʄaːlaɗijaː/ | siiqaa /siːqaː/ | kaxano /kaħano/ | kacanú /kaħanu/ |
| Arbre | haqqa /hakʼːa/ | haqqe /hakʼːe/ | muka /muka/ | qoyra /ʛojra/ | mittaa /mitːaː/ | xarha /ħaɽa/ | caxá /ħaɖa/ |
| Chien | kaneessa /kaneːsːa/ | woshichcho /woʃitʃːo/ | saree /saɾeː/ | kuta /kuta/ | kanaa /kanaː/ | kare /kaɾe/ | kuta /kuta/ |
| Chat | adurre /aduɾːe/ | basu /basu/ | adurree /adurːeː/ | aturraata /aturːaːta/ | gaaduwaa /ɡaːduwaː/ | dummu /dummu/ | dummú /dumːu/ |
| Poisson | qulxuʼme /kʼultʼuʔme/ | qulxuʼme /kʼultʼuʔme/ | qurxummii /qurxummiː/ | murkuja /murkuʄa/ | moliya /molija/ | caasa /ʕaːsa/ | kullúnta /kulːunta/ |
| Oiseau | ciʼa /tʃʼiʔa/ | ceʼa /tʃʼeʔa/ | simbirroo /simbirroː/ | xampira /χampira/ | kafo /kafo/ | kimbir /kimbir/ | kimbiró /kimbiro/ |
| Œuf | quuphe /kʼuːpʼe/ | quuphichcho /kʼuːpʼːitʃːo/ | hanqaaquu /hanqaːquː/ | hukuukka /hukuːkːa/ | phuuphulliya /pʼuːpʼulːija/ | lalim /lalim/ | naala /naːla/ |
| Ours | dibi /dibi/ | dibi /dibi/ | — | tipeeta /tipeːta/ | beere /beːre/ | dibbi /dibbi/ | — |
| Cheval | fadhado /faɗado/ | farashsho /faraʃːo/ | farda /farda/ | farta /farta/ | paraa /paraː/ | faras /faras/ | faras /faras/ |
| Maison | mine /mine/ | mine /mine/ | mana /mana/ | tika /tika/ | keettaa /keːtːaː/ | care /ʕare/ | qarí /ʕari/ |
| Lait | ado /ado/ | ado /ado/ | aannan /aːnːan/ | aanna /aːnːa/ | maatta /maːtːa/ | xan /ħan/ | cán /ħan/ |
| Miel | malebo /malebo/ | malawo /malawo/ | damma /damːa/ | takma /takma/ | eessaa /eːsːaː/ | baska /baska/ | malab /malab/ |
| Sel | maxine /matʼine/ | maxine /matʼine/ | soogidda /soːɡidːa/ | sookitta /soːkitːa/ | maxiniyaa /matʼinijaː/ | mulxu /mulħu/ | qasbó /ʕasbo/ |
| Vin | woyine /wojine/ | woyinete xajje /wojinete tʼadʒːe/ | daadhii wayinii /daːɗiː wajiniː/ | taadeta wayneeta /taːɗeta wajneːta/ | woine eessa /woine eːsːa/ | wayni /wajni/ | qinabak bicsen kamri /ʕinabak biħsen kamri/ |
| Chocolat | chokkoleete | chokkoleete /tʃokːoleːte/ | chekoleetii | — | — | — | — |
| Fer | sibiljo /sibildʒo/ | siwiila /siwiːla/ | sibiila /sibiːla/ | sipla /sipla/ | birataa /birataː/ | birit /birit/ | birta /birta/ |
| Roue | mole /mole/ | qale /kʼale/ | geengoo /ɡeːnɡoː/ | — | irzzuwaa /irzːuwaː/ | — | — |
| Livre | maxaafa /matʼaːfa/ | maxaafa /matʼaːfa/ | kitaaba /kitaːba/ | mataafa /mataːfa/ | maxaafaa /matʼaːfaː/ | kitaab /kitaːb/ | kitab /kitab/ |
| Manger | ita /ita/ | ita /ita/ | nyaachuu /ɲaːtʃuː/ | ɗamiyaa /ɗamijaː/ | miya /miːja/ | niitan /niːtan/ | akmé /akme/ |
| Boire | haʼwa /haʔwa/ | aga /aɡa/ | dhuguu /ɗuɡuː/ | ikiyaa /ikijaː/ | uyiya /ujija/ | yaaqab /jaːʕab/ | ooqobé /oːʕobe/ |
| Dormir | diipha /diːpʼa/ | goxa /ɡotʼa/ | rafuu /rafuː/ | — | xiskkiya /tʼiskːija/ | dhin /ɖin/ | xiiné /ɖiːne/ |
| Un | mitto /mitːo/ | mitto /mitːo/ | tokko /tokːo/ | takka /takːa/ | issuwa /isːuwa/ | inki /inki/ | iník /inik/ |
| Deux | lame /lame/ | lame /lame/ | lama /lama/ | lakki /lakːi/ | naaʼʼa /naːʔːa/ | lamma /lamma/ | nammáy /namːaj/ |
| Trois | sase /sase/ | sase /sase/ | sadii /sadiː/ | sessa /sesːa/ | heezza /heːzːa/ | adox /adoħ/ | sidóc /sidoħ/ |
| Quatre | shoole /ʃoːle/ | shoole /ʃoːle/ | afur /afur/ | afur /afur/ | oydda /ʔoidːa/ | afar /afar/ | ferey /ferej/ |
| Cinq | onde /onde/ | onte /onte/ | shan /ʃan/ | ken /ken/ | ichchasha /itʃːaʃa/ | koon /koːn/ | konoy /konoj/ |
| Cent | dhibba /ɗibːa/ | xibbe /tʼibːe/ | dhibba /ɗibba/ | dippa /ɗipːa/ | xeeta /tʼeːta/ | bool /boːl/ | bool /boːl/ |
| Bonjour | mooye /moːje/ | nagaa yiʼne /naɡaː jiʔne/ | akkam /akːam/ | nakayta /nakajta/ | saro /saro/ | malaal /malaːl/ | nagá /naɡa/ |
| Merci | galaata /ɡalaːta/ | maganu oohe /maɡanu oːhe/ | galatoomi /ɡalatoːmi/ | kalata /kalata/ | galatay /ɡalataj/ | galatto /ɡalatto/ | qungúsa /ʕuŋɡusa/ |
| Bon | elo /elo/ | dancha /dantʃa/ | gaarii /ɡaːriː/ | paxaara /paχaːra/ | loʼo /loʔo/ | mece /meʕe/ | meqé /meʕe/ |
| Nouveau | haaro /haːro/ | haaro /haːro/ | haaraa /haːraː/ | haraya /haraja/ | ooratta /oːratːa/ | cusub /ʕusub/ | qusbá /ʕusba/ |
| Rouge | diimmo /diːmːo/ | duume /duːme/ | diimaa /diːmaː/ | tiima /tiːma/ | zoʼo /zoʔo/ | casa /ʕasa/ | qasá /ʕasa/ |
| Blanc | golalo /ɡolalo/ | waajjo /waːdʒːo/ | adii /adiː/ | ata /ata/ | bootta /boːtːa/ | cado /ʕado/ | qado /ʕado/ |
| Noir | xillo /tʼilːo/ | kolishsho /koliʃːo/ | gurraacha /ɡurːaːtʃaː/ | poora /poːra/ | karetta /karetːa/ | dat /dat/ | datá /data/ |
| Vert | haanja /haːndʒa/ | hanja /handʒa/ | magariisa /maɡariːsa/ | ilaawa /ilaːwa/ | — | andharh /anɖaɽ/ | anxaxiní /anɖaɖini/ |
| 99 | sallane tommenna sallane /salːane tomːenːa salːane/ | honsayina honse /honsajina honse/ | sagaltamii sagal /saɡaltamiː saɡal/ | — | uddufun tammanne uddufuna /udːufun tamːanːe udːufuna/ | — | sagla taban kee sagaal /saɡla taban keː saɡaːl/ |
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap