Ao
Ao naga
Sino-tibétain (langues naga)
L’ao naga (ISO 639-3 : njo) est une langue sino-tibétaine parlée comme langue première par environ 260 000 personnes, principalement dans le district de Mokokchung, au Nagaland, dans le nord-est de l’Inde. Ses principales variétés sont le chungli, variété de prestige employée dans la majeure partie de la littérature et pour les échanges entre villages, et le mongsen ; le changki figure parmi les variétés plus petites. L’ao est tonal et suit principalement un ordre SOV ; le mongsen est fortement agglutinant et surtout suffixant, avec une riche morphologie verbale et trois tons lexicaux. Une orthographe latine introduite par les missions au XIXe siècle est bien établie pour le chungli écrit et ne note généralement pas les tons. L’ao est utilisé dans les foyers, les églises, l’enseignement et la radiodiffusion, et dispose d’un corpus important de littérature imprimée et numérique.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en ao naga
Sources
- Marrison 1967, The Classification of the Naga Languages of North-East India (Chungli Ao), via lexibank/marrisonnaga; Ao Naga C.L. Bible (Bible Society of India), bible.com versions 1008/3663
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Sino-tibétain (langues naga)
| Sens | Ao naga | Tshangla | Proto-sino-tibétain | Mizo | Tangkhul naga | Hakha tchin | Adi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | tzü /tsə/ | ri /ɾi/ | *ti(y) /ti(j)/ | tui /tui/ | ze /ze/ | ti /ti/ | ihi /ihi/ |
| Feu | mi /mi/ | mi /mi/ | *mey /mey/ | mei /mei/ | mei /mei/ | mei /mei/ | emi /emi/ |
| Soleil | anü /anə/ | ngam /ŋam/ | *nəy /nəy/ | ni /ni/ | nyithui /ɲitʰui/ | ni /ni/ | donyi /doɲi/ |
| Lune | ita /ita/ | lanyingam /laɲiŋam/ | *s-la /s-la/ | thla /tʰla/ | lai /lai/ | thla /tʰla/ | polo /polo/ |
| Étoile | petinü /petinə/ | karma /kaɾma/ | *s-kar /s-kar/ | arsi /arsi/ | sira /siraː/ | arfi /ʔarfi/ | takar /takar/ |
| Nuit | aonung /aonuŋ/ | binang /binaŋ/ | *mun /mun/ | zan /zan/ | ngayashong /ŋajaʃoŋ/ | zan /zan/ | yoman /jomaŋ/ |
| Pluie | tzünglu /tsəŋlu/ | ngamsu /ŋamsu/ | *r-wa /r-wa/ | ruah /ruaʔ/ | zingrot /ziŋrot/ | ruah /rua/ | pedong /pedoŋ/ |
| Neige | rürjep /ɹəɹtʃep/ | phom /pʰom/ | *s-pʷal /s-pʷal/ | vur /vur/ | horam /horam/ | hawhra /hawhra/ | tapam /tapam/ |
| Vent | mopung /mopuŋ/ | ridi /ɾidi/ | *qV-lij /qV-lij/ | thli /tʰli/ | masi /masi/ | thli /tʰli/ | asar /asar/ |
| Terre | alima /alima/ | sa /sa/ | *m-l(e/ə)y /m-l(e/ə)j/ | lei /ˈlei̯/ | ngalei /ŋalei/ | vawlei /vawlei/ | among /amoŋ/ |
| Pierre | lung /luŋ/ | lung /luŋ/ | *r-luŋ /r-luŋ/ | lung /luŋ/ | ngalung /ŋaluŋ/ | lung /luŋ/ | — |
| Montagne | tenem /tenem/ | riwu /ɾiwu/ | *s-gaŋ /s-ɡaŋ/ | tlâng /tlaŋ/ | kaphung /kapʰuŋ/ | tlang /tlaŋ/ | — |
| Mer | tzüyim /tsəjim/ | jamtsho /dʑamtsʰo/ | — | tuipui /tuipui/ | ngayi /ŋaji/ | rili /rili/ | — |
| Mère | ama /ama/ | ama /ama/ | *ma /ma/ | nu /nu/ | ina /ina/ | nu /nu/ | ane /ane/ |
| Père | apa /apa/ | apa /apa/ | *pa /pa/ | pa /pa/ | apa /apa/ | pa /pa/ | abu /abu/ |
| Fille | jala /tʃala/ | zamin /zamin/ | — | fanu /fanu/ | nawngalawu /nawŋalawu/ | fanu /fanu/ | ome /ome/ |
| Je | ni /ni/ | jang /dʑaŋ/ | *ŋa /ŋa/ | kei /kei/ | i /i/ | kei /kei/ | ngo /ŋo/ |
| Tu | na /na/ | nan /nan/ | *naŋ /naŋ/ | nang /naŋ/ | na /na/ | nang /naŋ/ | no /no/ |
| Nous | asenok / onok /asenok / onok/ | ai /ai/ | — /—/ | keini /keini/ | ithum /itʰum/ | kanmah /kanmaʔ/ | ngolu /ŋolu/ |
| Nom | tenüng /tenəŋ/ | ming /miŋ/ | *r-miŋ /r-miŋ/ | hming /hmiŋ/ | amin /amin/ | min /min/ | amin /amin/ |
| Personne | nisung /nisuŋ/ | songo /soŋo/ | *r-mi(y)-n /r-mi(j)-n/ | mi /mi/ | — | mi /mi/ | tani /tani/ |
| Tête | tekolak /tekolak/ | sharang /ɕaɾaŋ/ | *m-gaw /m-gaw/ | lu /lu/ | kui /kui/ | lu /lu/ | dumpo /dumpo/ |
| Œil | tenük /tenək/ | ming /miŋ/ | *s-mik /s-mik/ | mit /mit/ | mi /mi/ | mit /mit/ | amik /amik/ |
| Oreille | tenarong /tenaɹoŋ/ | na /na/ | *r-na /r̩na/ | beng /beŋ/ | khana /kʰana/ | hna /hna/ | nyarung /ɲaruŋ/ |
| Nez | teni /teni/ | nawung /nawuŋ/ | *s-na /sna/ | hnar /hnar/ | natang /nataŋ/ | hnar /hnar/ | — |
| Bouche | tebang /tebaŋ/ | nowang /nowaŋ/ | *s-muːr /s-muːr/ | kâ /ka/ | khamor /kʰamor/ | kaa /kaː/ | nappa /nappa/ |
| Dent | tepu /tepu/ | sha /ɕa/ | *s-wa /swa/ | ha /ha/ | ha /ha/ | ha /ha/ | yipung /jipuŋ/ |
| Langue | temeli /temeli/ | le /le/ | *mlja /mlja/ | lei /lei/ | male /male/ | lei /lei/ | ayo /ajo/ |
| Main | teka /teka/ | gadang /ɡadaŋ/ | *lak /lak/ | kut /kut/ | pang /paŋ/ | kut /kut/ | ali /ali/ |
| Pied | tetsüng /tətsəŋ/ | bi /bi/ | *r-kaŋ /r-kaŋ/ | ke /ke/ | phei /pʰei/ | ke /ke/ | ale /ale/ |
| Cœur | temulungjang /temuluŋtʃaŋ/ | thinglom /tʰiŋlom/ | — /—/ | thinlung /tʰinluŋ/ | mokyaba /mokjaba/ | lung /luŋ/ | gangki /ɡaŋki/ |
| Os | teret /teɹet/ | khang /kʰaŋ/ | *rus /rus/ | ruh /ruh/ | ara /ara/ | ruh /ruh/ | along /aloŋ/ |
| Sang | azü /azəʔ/ | yi /ji/ | *s-hwəy-t /shwəjt/ | thisen /tʰiseːn/ | ashi /aʃi/ | thi /tʰî/ | ui /ui/ |
| Caca | sü /sə/ | khi /kʰi/ | *kləy /kləj/ | êk /ek/ | paai /paːi/ | ek /ʔek/ | — |
| Amour | meim /meim/ | phangpe /pʰaŋpe/ | *m-dza-k /m-dza-k/ | hmangaih /hmaŋai/ | cha /tʃa/ | daw /daw/ | kanom /kanom/ |
| Arbre | süngdong /səŋdoŋ/ | shing /ɕiŋ/ | *siŋ /siŋ/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | leiyik /leijik/ | thingkung /tʰiŋkuŋ/ | esing /esiŋ/ |
| Chien | azü /azə/ | khu /kʰu/ | *d-kʷəy /d-kʷəy/ | ui /ui/ | ui /ui/ | ui /ui/ | eki /eki/ |
| Chat | tannü /tannə/ | danyi /daɲi/ | — /—/ | zawhte /zɔʔte/ | mibu /mibu/ | minu /minu/ | mero /mero/ |
| Poisson | ango /aŋo/ | nga /ŋa/ | *ŋja /ŋja/ | sangha /saŋha/ | khai /kʰai/ | nga /ŋà/ | ngo /ŋo/ |
| Oiseau | ozü /ozə/ | kha /kʰa/ | *bya /bja/ | sava /sava/ | vanao /vanao/ | vate /vaʔteʔ/ | pettang /pettaŋ/ |
| Papillon | shinü /ʃinə/ | phenphenma /pʰenpʰenma/ | — | phengphehlep /pʰeŋpʰehlep/ | konghang /koŋhaŋ/ | pelep /pelep/ | — |
| Œuf | entsü /entsə/ | gotham /ɡotʰam/ | *ʔu /ʔu/ | artui /artui/ | harra /harra/ | arti /ʔarti/ | — |
| Ours | shirem /ʃiɹem/ | omsha /omɕa/ | *d-wam /d-wam/ | savawm /savɔm/ | singom /siŋom/ | vom /vom/ | situm /situm/ |
| Cheval | kor /koɹ/ | kurta /kuɾta/ | *s/m-raŋ /s/m-raŋ/ | sakawr /sakɔr/ | sigui /siɡui/ | rang /raŋ/ | — |
| Maison | ki /ki/ | phai /pʰai/ | *k-yim /k-jim/ | in /in/ | shim /ʃim/ | inn /in/ | oekum /oekum/ |
| Lait | mamatzü /mamatsə/ | nu /nu/ | *s-nəw /s-nəw/ | hnute tui /hnute tui/ | seina /seinə/ | hnuk /hnuk/ | anyun /aɲun/ |
| Miel | mojitzü /motʃitsə/ | — | — | khuaizu /kʰuaizu/ | khuira /kʰuira/ | khuaihliti /kʰuaihliti/ | — |
| Sel | metsü /metsə/ | incha /intɕʰa/ | *g-rjum /g-rjum/ | chi /tʃi/ | machi /matʃi/ | ci /tsi/ | alo /alo/ |
| Riz | jang /tʃaŋ/ | — | *b-ras /b-ras/ | buh /buh/ | mawon /mawon/ | facang /fatsaŋ/ | — |
| Fer | yin /jin/ | per /peɾ/ | *l-tsyak /l-tsjak/ | thîr /tʰiːr/ | mari /mari/ | thir /tʰir/ | — |
| Soie | lota sü /lota sə/ | — | — | maimaw /maimɔ/ | kaprangku /kapraŋku/ | pu /pu/ | — |
| Livre | kaküt /kakət/ | pecha /petɕʰa/ | — | lehkhabu /leʔkʰabu/ | lairik /lairik/ | cauk /tsauk/ | kitab /kitab/ |
| Manger | achi /atʃi/ | zale /zale/ | *dzya /dzja/ | ei /ei/ | ngui /ŋui/ | ei /ei/ | dod /dod/ |
| Boire | ayong /ajoŋ/ | jame /dʑame/ | *s(y)awk /s(j)awk/ | in /in/ | rai /rai/ | din /din/ | tunam /tunam/ |
| Dormir | ayip /ajip/ | yip /jip/ | *yip /jip/ | mut /mut/ | pi /pi/ | it /ʔit/ | — |
| Un | ka /ka/ | thur /tʰuɾ/ | *tik /tik/ | pakhat /pakʰat/ | kha /kʰa/ | pakhat /pakʰat/ | ako /ako/ |
| Deux | ana /ana/ | nyiktsing /ɲiktsiŋ/ | *g-nis /g-nis/ | pahnih /pahniʔ/ | khani /kʰani/ | pahnih /pahniʔ/ | anyi /aɲi/ |
| Trois | asem /asem/ | sam /sam/ | *g-sum /ɡsum/ | pathum /patʰum/ | kathum /katʰum/ | pathum /patʰum/ | aum /aum/ |
| Quatre | pezü /pezə/ | pshi /pɕi/ | *b-ləy /bləj/ | pali /pali/ | mati /məti/ | pali /pali/ | api /api/ |
| Cinq | pungu /puŋu/ | nga /ŋa/ | *l-ŋaʔ /lŋaʔ/ | panga /paŋa/ | phanga /pʰəŋa/ | panga /paŋa/ | ango /aŋo/ |
| Cent | noklang /noklaŋ/ | gya /ɡʲa/ | *r-gya /rɡja/ | za /za/ | shakha /ʃakʰə/ | za /za/ | — |
| Bonjour | alile /alile/ | kuzuzangpo /kuzuzaŋpo/ | — /—/ | chibai /tʃibai/ | hayau /hajau/ | na dam maw /na dam maw/ | nasi sukna /nasi sukna/ |
| Merci | ateu /ateu/ | kadrinche /kaɖintɕʰe/ | — /—/ | ka lawm e /ka lɔːm e/ | ase /ase/ | ka lawm /ka lawm/ | nasi /nasi/ |
| Bon | tajung /tatʃuŋ/ | lekpu /lekpu/ | *l(j)ak /l(j)ak/ | ṭha /tɾʰa/ | kahei /kahei/ | ṭha /ʈʰa/ | atom /atom/ |
| Nouveau | tasen /tasen/ | singma /siŋma/ | *g-sar /g-sar/ | thar /tʰar/ | kathar /katʰar/ | thar /tʰar/ | — |
| Rouge | temerem /temeɹem/ | tsalo /tsalo/ | *tya-n /tja-n/ | sen /sen/ | kahunga /kahuŋa/ | sen /sen/ | lelen /lelen/ |
| Blanc | temesong /temesoŋ/ | balingmu /baliŋmu/ | *bawk /bawk/ | vâr /var/ | kachar /katʃar/ | raang /raːŋ/ | yalun /jalun/ |
| Noir | tanak /tanak/ | changlu /tɕʰaŋlu/ | *nək /nək/ | dum /dum/ | kachik /katʃik/ | dum /dum/ | yora /jora/ |
| Vert | tajüm /tatʃəm/ | jangkhu /dʑaŋkʰu/ | — | hring /hriŋ/ | khamateka /kʰamateka/ | hring /hriŋ/ | yaying /jajiŋ/ |
| Orange | jemben /tʃemben/ | — | — | serthlum /sertʰlum/ | komola /komola/ | theithu /tʰeitʰu/ | — |
Page 1/9
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap