Lazuri
Laze
Kartvélien
Le laze (autonyme Lazuri) est une langue kartvélienne étroitement apparentée au mingrélien, parlée par environ 150 000 personnes principalement sur la côte de la mer Noire au nord-est de la Turquie (provinces de Rize et d'Artvin) et par de petites populations en Adjarie, en Géorgie. Les Lazes sont un peuple d'origine chrétienne qui s'est converti à l'islam à l'époque ottomane et qui s'identifie aujourd'hui principalement comme des Turcs musulmans sunnites d'origine caucasienne. Sur le plan linguistique, le laze appartient à la branche zane du kartvélien aux côtés du mingrélien (xmf), avec lequel il forme un continuum dialectal de part et d'autre de la frontière turco-géorgienne. La langue laze n'a aucun statut officiel en Turquie, où elle a été réprimée dans le cadre des politiques d'homogénéisation linguistique de la République turque depuis 1923, et elle est aujourd'hui gravement menacée, les jeunes générations ne parlant que le turc. L'Institut laze (Laz Enstitüsü), fondé en 2013, constitue le principal effort contemporain de revitalisation.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en laze
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Kartvélien
| Sens | Laze | Mingrélien | Géorgien | Proto-kartvélien | Svane | Tsez | Aymara |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | წკარი /tsʼkari/ | წყარი /tsʼqʼari/ | წყალი /tsʼqʼali/ | *c̣q̇ar- /c̣q̇ar/ | ლიც /lits/ | лъи /ɬi/ | uma /uma/ |
| Feu | დაჩხური /datʃxuri/ | დაჩხირი /datʃxiri/ | ცეცხლი /tsetsxli/ | *cecxl- /cecxl/ | ლემესგ /lemesɡ/ | цӏи /tsʼi/ | nina /nina/ |
| Soleil | მჟორა /mʒora/ | ბჟა /bʒa/ | მზე /mze/ | *mze- /mze/ | მიჟ /miʒ/ | бухъ /buq/ | inti /inti/ |
| Lune | თუთა /tʰutʰa/ | თუთა /tʰutʰa/ | მთვარე /mtʰvare/ | *tute- /tute/ | დოშდულ /doʃdul/ | буци /butsi/ | phaxsi /pʰaχsi/ |
| Étoile | მურუცხი /murutsxi/ | მურიცხი /muritsxi/ | ვარსკვლავი /varskvlavi/ | — /—/ | ამტყუ̂ა̈სგ /amtʼqʼwæsɡ/ | ца /tsa/ | warawara /waɾawaɾa/ |
| Nuit | სერი /seri/ | სერი /seri/ | ღამე /ɣame/ | *na /na/ | ლეთ /let/ | нешохӏоси гъуди /neʃoħosi ʁudi/ | aruma /aruma/ |
| Pluie | ჭიმა /tʃʼima/ | ჭვიმა /tʃʼvima/ | წვიმა /tsʼvima/ | *cvim- /tsvim/ | უჩხა /utʃxa/ | хъема /qema/ | jallu /ˈxaʎu/ |
| Neige | მთვირი /mtviri/ | თირი /tʰiri/ | თოვლი /tʰovli/ | *towl- /towl/ | მუს /mus/ | иси /isi/ | khunu /kʰunu/ |
| Vent | იხი /ixi/ | ბორია /boria/ | ქარი /kʰari/ | — | ბიქუ̂ /bikʰw/ | лъаци /ɬatsi/ | thaya /ˈtʰaja/ |
| Terre | ლეტა /letʼa/ | დიხა /dixa/ | მიწა /mitsʼa/ | — | გიმ /ɡim/ | ракь /ratɬʼ/ | uraqi /uɾaqi/ |
| Pierre | ქვა /kʰva/ | ქუა /kʰua/ | ქვა /kʰva/ | *ḳwa /kʼwa/ | ბა̈ჩ /bætʃ/ | гъуӏл /ʁˤul/ | qala /ˈqala/ |
| Montagne | დაღი /daɣi/ | გვალა /ɡvala/ | მთა /mtʰa/ | — | ლახუ̂ /laxw/ | хӏон /ħon/ | qullu /quʎu/ |
| Mer | ზუღა /zuɣa/ | ზუღა /zuɣa/ | ზღვა /zɣva/ | *zoɣwa- /zoɣwa/ | ძუღუ̂ა /dzuɣwa/ | ралъад /raɬad/ | lamara /lamara/ |
| Mère | ნანა /nana/ | დიდა /dida/ | დედა /deda/ | *deda- /deda/ | დი /di/ | эни /eni/ | mama /mama/ |
| Père | ბაბა /baba/ | მუმა /muma/ | მამა /mama/ | *mama- /mama/ | მუ /mu/ | обу /obu/ | tata /tata/ |
| Fille | ბოზომოთა /bozomotʰa/ | ცირა /tsira/ | ქალიშვილი /kʰaliʃvili/ | *asul- /asul/ | ჰასუ̂იშ /haswiʃ/ | кид /kid/ | phucha /pʰutʃa/ |
| Je | მა /ma/ | მა /ma/ | მე /me/ | *me /me/ | მი /mi/ | ди /di/ | naya /naja/ |
| Tu | სი /si/ | სი /si/ | შენ /ʃen/ | *sen- /sen/ | სი /si/ | ми /mi/ | juma /xuma/ |
| Nous | ჩქუ /tʃku/ | ჩქი /tʃkʰi/ | ჩვენ /tʃʰven/ | *čwen /tʃwen/ | ნა̈ჲ /næj/ | эли /eli/ | jiwasa / nanaka /xiwasa / nanaka/ |
| Nom | ჯოხო /dʒoxo/ | ჯოხო /dʒoxo/ | სახელი /saxeli/ | *saqel- /saqel/ | ჟახე /ʒaxe/ | ци /tsi/ | suti /suti/ |
| Personne | კოჩი /kʼotʃi/ | კოჩი /kʼotʃi/ | ადამიანი /adamiani/ | *ḳac₁- /kʼats/ | ამსუ̂ალდ /amswald/ | инсан /insan/ | jaqi /xaqi/ |
| Tête | თი /tʰi/ | დუდი /dudi/ | თავი /tʰavi/ | *taw- /taw/ | თხუ̂იმ /tʰxwim/ | къиӏм /qˤʼim/ | pʼiqi /pʼiqi/ |
| Œil | თოლი /tʰoli/ | თოლი /tʰoli/ | თვალი /tʰvali/ | *tʼwal- /tʼwal/ | თე /tʰe/ | озури /ozuri/ | nayra /najɾa/ |
| Oreille | უჯი /udʒi/ | ჸუჯი /ʔudʒi/ | ყური /qʼuri/ | *qur- /qur/ | შდიმ /ʃdim/ | ахӏа /aħa/ | jinchu /xintʃu/ |
| Nez | ჩხვინდი /tʃxvindi/ | ჩხვინდი /tʃxvindi/ | ცხვირი /tsxviri/ | *cxwir- /tsxwir/ | ნეფხუ̂ნა /nepʰxwna/ | маӏли /mˤali/ | nasa /ˈnasa/ |
| Bouche | პიჯი /pʼidʒi/ | პიჯი /pʼidʒi/ | პირი /pʼiri/ | — | უ̂იშკუ̂ /wiʃkʼw/ | гьахъу /haqu/ | laka /ˈlaka/ |
| Dent | კიბირი /kʼibiri/ | კიბირი /kʼibiri/ | კბილი /kʼbili/ | *swa /sʷa/ | შდიქ /ʃdikʰ/ | кӏицу /kʼitsu/ | lakʼa /lakʼa/ |
| Langue | ნენა /nena/ | ნინა /nina/ | ენა /ena/ | *bli /bli/ | ნინ /nin/ | мец /mets/ | laxra /laχra/ |
| Main | ხე /xe/ | ხე /xe/ | ხელი /xeli/ | *qel- /qel/ | ში /ʃi/ | рекьа /retɬʼa/ | ampara /ampaɾa/ |
| Pied | კუჩხე /kʼutʃxe/ | კუჩხი /kʼutʃxi/ | ფეხი /pʰexi/ | *berq- /berq/ | ჭიშხ /tʃʼiʃx/ | рори /rori/ | kayu /kaju/ |
| Cœur | გური /ɡuri/ | გური /ɡuri/ | გული /ɡuli/ | *gul- /gul/ | გუ̂ი /ɡwi/ | рокӏу /rokʼu/ | chuyma /tʃujma/ |
| Os | ყვილი /qʼvili/ | ძვალი /dzvali/ | ძვალი /dzvali/ | *ʒ₁ʒ₁w-al- /dzdzwal/ | ჯიჯუ̂ /dʒidʒw/ | лӏуза /tɬuza/ | chʼakha /tʃʼakʰa/ |
| Sang | დიცხირი /ditsxiri/ | ზისხირი /zisxiri/ | სისხლი /sisxli/ | *swiᴬ /swi/ | ზისხ /zisx/ | ийо /ijo/ | wila /wila/ |
| Amour | ოროფა /oropa/ | ჸოროფა /ʔoropʰa/ | სიყვარული /siqʼvaruli/ | *q̇war- /qʼwar/ | — /—/ | уйла /ujla/ | munasiña /munasiɲa/ |
| Arbre | ჯა /dʒa/ | ჯა /dʒa/ | ხე /xe/ | — /—/ | მეგა̈მ /meɡæm/ | гъун /ʁun/ | quqa /quqa/ |
| Chien | ჯოღორი /dʒoɣori/ | ჯოღორი /dʒoɣori/ | ძაღლი /dzaɣli/ | *ʒaɣl- /ʒaɣl/ | ჟეღ /ʒeɣ/ | гъваӏй /ʁʷˤaj/ | anu /anu/ |
| Chat | კატუ /kʼatʼu/ | კატუ /kʼatʼu/ | კატა /kʼatʼa/ | *cic(o)- /tsitso/ | ციცუ̂ /tsitsw/ | кӏетӏу /kʼetʼu/ | phisi /pʰisi/ |
| Poisson | ჩხომი /tʃxomi/ | ჩხომი /tʃxomi/ | თევზი /ˈtʰevzi/ | *tewz- /tewz/ | ცუზ /tsuz/ | бесуро /besuro/ | challwa /tʃaʎwa/ |
| Oiseau | კინჩი /kʼintʃi/ | ჩიტი /tʃitʼi/ | ჩიტი /tʃʰitʼi/ | *sir- /sir/ | ნა̈პოლ /næpʼol/ | агъи /aʁi/ | jamachʼi /xamatʃʼi/ |
| Papillon | ფარფალი /pʰarpʰali/ | ფარფალია /pʰarpʰalia/ | პეპელა /pʼepʼela/ | *perper- /perper/ | პერპელ /pʼerpʼel/ | кьандилу /tɬʼandilu/ | pilpintu /pilpintu/ |
| Œuf | მაქვალი /makvali/ | მარქვალი /markʰvali/ | კვერცხი /kʼvertsxi/ | — | ლჷგრე /ləɡre/ | кӏенечӏ /kʼenetʃʼ/ | kʼawna /kʼawna/ |
| Ours | მთუთი /mtʰutʰi/ | თუნთი /tʰuntʰi/ | დათვი /datʰvi/ | *datw- /datw/ | და̈შდუ̂ /dæʃdw/ | зе /ze/ | jukumari /xukumaɾi/ |
| Cheval | ნცხენი /ntsxeni/ | ცხენი /tsxeni/ | ცხენი /tsxeni/ | — | ჩა̈ჟ /tʃʰæʒ/ | гулу /ɡulu/ | kawallu /kawaʎu/ |
| Maison | ოხორი /oxori/ | ოხორი /oxori/ | სახლი /saxli/ | — /—/ | ქორ /kʰor/ | гъуӏткӏу /ʁˤutkʼu/ | uta /uta/ |
| Lait | ბჯა /bdʒa/ | ბჟა /bʒa/ | რძე /rdze/ | *(s)ʒ₁e- /dze/ | ლჷჯე /lədʒe/ | гъаӏ /ʁˤa/ | millkʼi /miʎkʼi/ |
| Miel | თოფური /tʰopʰuri/ | თოფური /tʰopʰuri/ | თაფლი /tʰapʰli/ | *tapl- /tapl/ | თუ /tʰu/ | нуци /nutsi/ | miskʼi /miskʼi/ |
| Sel | მცუმუ /mtsumu/ | ჯიმუ /dʒimu/ | მარილი /marili/ | *ʒ₁um- /dzum/ | ჯიმ /dʒim/ | цийо /tsijo/ | jayu /ˈxaju/ |
| Vin | ღვინი /ɣvini/ | ღვინი /ɣvini/ | ღვინო /ɣvino/ | *ɣwino- /ɣwino/ | ღუ̂ინელ /ɣwinel/ | ша /ʃa/ | vino /vino/ |
| Riz | ბრინჯი /brindʒi/ | ორზა /orza/ | ბრინჯი /brindʒi/ | — | — | — | arusa /aɾusa/ |
| Fer | ერკინა /erkʼina/ | რკინა /rkʼina/ | რკინა /rkʼina/ | — | ბერეჟ /bereʒ/ | гер /ɡer/ | qillaya /qiʎaja/ |
| Roue | ბარბალი /barbali/ | ბორბალი /borbali/ | ბორბალი /borbali/ | — | ბარბელ /barbel/ | аӏгъур /aˤʁur/ | rueda /ɾweda/ |
| Soie | მეტაქსი /metʼakʰsi/ | აბრეშუმი /abreʃumi/ | აბრეშუმი /abreˈʃumi/ | — | ყა̈ჭ /qʼætʃʼ/ | дарай /daraj/ | seda /seda/ |
| Livre | სუპარა /supʼara/ | წინგი /tsʼinɡi/ | წიგნი /ˈtsʼiɡni/ | — | ლა̈ირ /læir/ | тӏек /tʼek/ | panka /panka/ |
| Manger | ჩამუ /tʃamu/ | ჭკომუა /tʃʼkʼomua/ | ჭამა /tʃʼama/ | *č̣am- /č̣am/ | ლიზუ̂ებ /lizweb/ | иша /iʃa/ | manqʼaña /manqʼaɲa/ |
| Boire | ხცემა /xtsema/ | წუმა /tsʼuma/ | დალევა /daleva/ | *s₁w- /sw/ | ლითრე /litʰre/ | хӏалӏа /ħatɬa/ | umaña /umaɲa/ |
| Dormir | ონჯირუ /ondʒiru/ | — | ძილი /dzili/ | — | ლიუ̂ჟე /liwʒe/ | кеца /ketsa/ | ikiña /iˈkiɲa/ |
| Un | არ /ar/ | ართი /artʰi/ | ერთი /ertʰi/ | *ert- /ert/ | ეშხუ /eʃxu/ | сис /sis/ | maya /maja/ |
| Deux | ჟურ /ʒur/ | ჟირი /ʒiri/ | ორი /ori/ | *jor- /jor/ | ჲორი /jori/ | къаӏно /qˤʼano/ | paya /paja/ |
| Trois | სუმ /sum/ | სუმი /sumi/ | სამი /sami/ | *sam- /sam/ | სემი /semi/ | лъоӏно /ɬoˤno/ | kimsa /kimsa/ |
| Quatre | ოთხო /otxo/ | ოთხი /otʰxi/ | ოთხი /otxi/ | *otxo- /otxo/ | უ̂ოშთხუ̂ /woʃtʰxw/ | уйно /ujno/ | pusi /pusi/ |
| Cinq | ხუთ /xutʰ/ | ხუთი /xutʰi/ | ხუთი /xutʰi/ | *xut- /xut/ | უ̂ოხუ̂იშდ /woxwiʃd/ | лъено /ɬeno/ | phisqa /ˈpʰisqa/ |
| Cent | ოში /oʃi/ | ოში /oʃi/ | ასი /asi/ | *as- /as/ | აშირ /aʃir/ | бишон /biʃon/ | pataka /pataka/ |
| Bonjour | ბრუნდი /brundi/ | გომორძგუა /ɡomordzɡua/ | გამარჯობა /ɡamardʒoba/ | — /—/ | ხოჩა ლადა̈ღ /xotʃa ladæɣ/ | салам /salam/ | kamisaki /kamisaki/ |
| Merci | ბერეკეთი /berekʰetʰi/ | მარდი /mardi/ | მადლობა /madloba/ | — /—/ | ივასუ ხარი /ivasu xari/ | баркалла /barkalːa/ | yuspagara /juspaɣaɾa/ |
| Bon | ჯურა /dʒura/ | ჯგირი /dʒɡiri/ | კარგი /kʼarɡi/ | — /—/ | ხოჩა /xotʃa/ | игу /iɡu/ | suma /suma/ |
| Nouveau | აღანი /aɣani/ | ახალი /axali/ | ახალი /axali/ | *max- /max/ | მახე /maxe/ | эцӏну /etsʼnu/ | machaqa /matʃaqa/ |
| Rouge | მჭითა /mtʃʼitʰa/ | ჭითა /tʃʼitʰa/ | წითელი /tsʼitʰeli/ | *čʼitʼel- /čʼitʼel/ | წჷრნი /tsʼərni/ | цӏуда /tsʼuda/ | wila /wila/ |
| Blanc | ქჩე /kʰtʃe/ | ჩე /tʃe/ | თეთრი /tʰetʰri/ | *ter- /ter/ | თუ̂ეთუ̂ნე /tʰwetʰwne/ | алукӏа /alukʼa/ | janqʼu /ˈxaɴqʼu/ |
| Noir | უჩა /utʃa/ | უჩა /utʃa/ | შავი /ʃavi/ | — | მეშხე /meʃxe/ | хъаӏба /qˤaba/ | chʼiyara /tʃʼijara/ |
| Vert | ხანჭელი /xantʃʼeli/ | წვანე /tsʼvane/ | მწვანე /mtsʼvane/ | — | ჲჷრჟი /jərʒi/ | цӏицӏира /tsʼitsʼira/ | chʼuxña /tʃʼuxɲa/ |
| Bleu | ჯღატა /dʒɣatʼa/ | ლურჯი /lurdʒi/ | ლურჯი /ˈlurdʒi/ | — | ჲჷრჟი /jərʒi/ | нига /ˈniɡa/ | larama /laɾama/ |
| Coucou | გუგული /ɡuɡuli/ | გუგული /ɡuɡuli/ | გუგული /ɡuɡuli/ | *gugul- /gugul/ | — | куку /kuku/ | — |
| Ordinateur | ბილგისაჲარი /bilɡisajari/ | კომპიუტერი /kʼompʼiuˈtʼeri/ | კომპიუტერი /kʼompʼiutʼeri/ | — | — | — | atamiri /atamiɾi/ |
| Thé | ჩაჲი /tʃʰaji/ | ჩაი /tʃʰai/ | ჩაი /tʃʰai/ | — | ჩაი /tʃʰai/ | чай /tʃaj/ | — |
| Café | კავე /kʼave/ | ყავა /qʼava/ | ყავა /qʼava/ | — | — | — | café /kafe/ |
| Sucre | შექერი /ʃekʰeri/ | შანქარი /ʃankʰari/ | შაქარი /ʃakʰari/ | — | შაქარ /ʃakʰar/ | чакар /tʃakar/ | azúcar /asukar/ |
| Orange | ფოტუკალი /pʰotʼukʼali/ | — | ფორთოხალი /pʰortʰoxali/ | — | — | — | naranja |
Page 1/10
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap