Nimipuutímt
Nez-Percé
langues sahaptiennes
Le nez-percé, ou nimipuutímt, est une langue sahaptienne traditionnellement parlée par les Nimiipuu dans des parties des actuels Idaho, Washington, Oregon et Montana. Il comprend des variétés d'amont centrées sur les réserves Nez Perce et Colville, ainsi qu'une variété d'aval maintenue dans la réserve d'Umatilla. Seule une poignée d'aînés le parlent encore couramment, avec environ 30 à 40 autres locuteurs et semi-locuteurs de compétences diverses; Glottolog l'évalue donc comme presque éteint. Le nez-percé se distingue par une harmonie vocalique dominant–récessif, le marquage des cas grammaticaux, une riche morphologie verbale et un ordre des mots souple déterminé par la structure informationnelle. Le programme linguistique de la tribu Nez Perce emploie une orthographe latine approuvée par les aînés et propose des enregistrements, des cours de la maternelle à l'université, des dictionnaires et des ressources numériques.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en Nez-Percé
Sources
- Aoki, Haruo. 1994. Nez Perce Dictionary. Berkeley: University of California Press (archive.org/details/nez-perce-dictionary_compress); row is written in the Nez Perce practical orthography, cell-for-cell the same words as Aoki's phonemic headwords (kú·s, ʔá·la, hí·semtuks, xiciyu, ciké·tin, mé·qeʔ, wé·tes, pike, pist, pahap, weʔní·kt, sílu, tít, pé·ws, ʔípsus, ʔéxwe, timíne, pí·ps, kikéʔt, tewlí·kt, ciqá·mqal, cú·yem, yá·kaʔ, ʔiní·t, ké·twenes, weyelikilí·kt, ʔine·ku-, ná·qc, lepít, mitá·t, pí·lept, pá·xat, ʔehé, qeʔciyéwyew, ʔilpílp, xayxáyx, písqu, lálx, tahaywá·koʔs)
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : langues sahaptiennes
| Sens | Nez-Percé | Crow | Proto-viêtique | Kiowa | Grec ancien | Pieds-Noirs | Four |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | kúus /kúːs/ | bilé /bilé/ | *ɗaːk /ɗaːk/ | thǫ́ /tʰṍ/ | ὕδωρ /hýdɔːr/ | aohkíí /aoxkíː/ | kòrò /kòrò/ |
| Feu | ʼáala /ʔáːla/ | bilée /biléː/ | *-laːs /-laːs/ | phí: /pʰíː/ | πῦρ /pŷːr/ | pakóyittsi /pakójitːsi/ | udú /ùdú/ |
| Soleil | híisemtuks /híːsemtuks/ | áxxaashe /áχːaːʃe/ | — /—/ | pái /pái/ | ἥλιος /hɛ́ːlios/ | naatóʼsi /naːtóʔsi/ | dùlé /dùlé/ |
| Lune | cikʼetpemeyéeye híisemtuks /tsikʼetpemejéːje híːsemtuks/ | bilítaache /bilítaːtʃe/ | *b-laŋ /b-laŋ/ | pʼɔ́: /pʼɔ́ː/ | σελήνη /selɛ́ːnɛː/ | koʼkomikiʼsomm /koʔkomikiʔsomː/ | dʋ́àl /dʊ́àl/ |
| Étoile | x̣icíyu /χitsíju/ | ihké /ihké/ | *k-raːw /k-raːw/ | tą́: /tã́ː/ | ἀστήρ /astɛ̌ːr/ | kakatóʼsi /kakatóʔsi/ | wírí /wírí/ |
| Nuit | cikʼéetin /tsikʼéːtin/ | óotchia /óːttʃia/ | *teːm /teːm/ | gį́dè:gyà /ɡĩ́dèːɡjà/ | νύξ /nýks/ | ikoʼko /ikoʔko/ | lul /lùːl/ |
| Neige | méeqeʼ /méːqeʔ/ | bíia /bíːa/ | — | tʼól /tʼól/ | χιών /kʰiɔ̌ːn/ | kóónssko /kóːnsːko/ | — /—/ |
| Vent | háatya /háːtja/ | huché /hutʃé/ | — | gómgyá /ɡómɡjá/ | ἄνεμος /ánemos/ | sopo /sopo/ | — |
| Terre | wéetes /wéːtes/ | awé /awé/ | *tət /tət/ | dɔ́m /dɔ́m/ | γῆ /ɡɛ̂ː/ | ksááhko /ksáːxko/ | sùːrù /sùːrù/ |
| Pierre | píswe /píswe/ | biiá /biːá/ | — | — | λίθος /lítʰos/ | óóhkotok /óːxkotok/ | — |
| Montagne | méex̣sem /méːχsem/ | awaxaawé /awaχaːwé/ | — | kʼóp /kʼóp/ | ὄρος /óros/ | miisták /miːsták/ | fúgó /fúɡó/ |
| Mer | ʼeteyéekuus /ʔetejéːkuːs/ | bilisée /biliséː/ | — | — | θάλασσα /tʰálassa/ | moʼtóyáóhkii /moʔtójáóxkiː/ | — |
| Mère | píke /píke/ | isahké /isahké/ | *meːʔ /meːʔ/ | tsɔ́: /tsɔ́ː/ | μήτηρ /mɛ́ːtɛːr/ | iksísst /iksísːt/ | íya /íja/ |
| Père | píst /píst/ | iilápxe /iːlápχe/ | *bɔːʔ /bɔːʔ/ | tɔ́l /tɔ́l/ | πατήρ /patɛ́ːr/ | inn /inː/ | âba /âba/ |
| Fille | páhap /páhap/ | dáakbia /dáːkbia/ | — | — | θυγάτηρ /tʰuɡátɛːr/ | nitána /nitána/ | — |
| Je | ʼíin /ʔíːn/ | bíi /bíː/ | *soː /soː/ | nɔ́ /nɔ́/ | ἐγώ /eɡɔ̌ː/ | niistó /niːstó/ | ká /ká/ |
| Tu | ʼíim /ʔíːm/ | díi /díː/ | *miː /miː/ | ám /ám/ | σύ /sý/ | kiistó /kiːstó/ | jɨ́ /ɟɪ́/ |
| Nous | kíye / núun /kíje / núːn/ | balee /baleː/ | — /—/ | nɔ́ /nɔ́/ | ἡμεῖς /hɛːmêːs/ | kiistónnoon / niistónnaan /kiːstónːoːn / niːstónːaːn/ | kɨ́ /kɪ́/ |
| Nom | weʼníikt /weʔníːkt/ | dáashe /dáːʃe/ | — /—/ | khɔ̨́:gyà /kʰɔ̃́ːɡjà/ | ὄνομα /ónoma/ | inihkaʼsim /inixkaʔsim/ | kònà /kònà/ |
| Personne | titóoqan /titóːqan/ | bilaxpáake /bilaχpáːke/ | *ŋaːj /ŋaːj/ | — | ἄνθρωπος /ántʰrɔːpos/ | matápii /matápiː/ | dùó /dùó/ |
| Tête | húusus /húːsus/ | aashúua /aːʃúːa/ | *k-loːk /k-loːk/ | — | κεφαλή /kepʰalɛ̌ː/ | moʼtokáán /moʔtokáːn/ | tàbù /tàbù/ |
| Œil | sílu /sílu/ | ishté /iʃté/ | *mat /mat/ | tá:dè /táːdè/ | ὀφθαλμός /opʰtʰalmós/ | moápssp /moápsːp/ | nʉ́ŋɨ́ /nʊ́ŋɪ́/ |
| Oreille | macʼáyo /matsʼájo/ | ahpé /ahpé/ | *saːj /saːj/ | tʼɔ́:dé /tʼɔ́ːdé/ | οὖς /ûːs/ | mohtóókis /mohtóːkis/ | dɨ́ló /dɪ́ló/ |
| Nez | núusnu /núːsnu/ | apé /apé/ | *muːs /muːs/ | mɔ̀:kʼɔ̀n /mɔ̀ːkʼɔ̀n/ | ῥίς /r̥ǐːs/ | mohksisís /moxksisís/ | dòrmí /dòrmí/ |
| Bouche | hímʼ /hímʔ/ | íia /íːa/ | *mɛːŋʔ /mɛːŋʔ/ | — | στόμα /stóma/ | maoó /maoó/ | útò /útò/ |
| Dent | tít /tít/ | iiá /iːá/ | *k-saŋ /k-saŋ/ | zǫ́: /zṍː/ | ὀδούς /odǔːs/ | mohpííkin /mohpíːkin/ | dagi /daɡi/ |
| Langue | péews /péːws/ | déeshe /déːʃe/ | *laːs /laːs/ | dén /dén/ | γλῶσσα /ɡlɔ̂ːsːa/ | matsiní /matsiní/ | dali /dali/ |
| Main | ʼípsus /ʔípsus/ | isché /istʃé/ | *siː /siː/ | mɔ́n /mɔ́n/ | χείρ /kʰéːr/ | moʼtsís /moʔtsís/ | dóŋá /dóŋá/ |
| Pied | ʼéx̣we /ʔéχwe/ | iché /itʃé/ | *ciɲ /ciɲ/ | ɔ̀nsôi /ɔ̀nsôi/ | πούς /pǔːs/ | mohkát /moxkát/ | tàar /tàːr/ |
| Cœur | timʼíne /timʔíne/ | daasé /daːsé/ | — /—/ | thén /tʰén/ | καρδία /kardía/ | mósskitsipahp /mósːkitsipahp/ | kilmá /kìlmá/ |
| Os | píips /píːps/ | hulé /hulé/ | *ɟaːŋ /ɟaːŋ/ | thêm /tʰêm/ | ὀστέον /ostéon/ | ohkin /oxkin/ | daru /daru/ |
| Sang | kikéʼt /kikéʔt/ | íile /íːle/ | *t-muːʔ /t-muːʔ/ | ôm /ôm/ | αἷμα /hâima/ | aaápan /aːápan/ | kewa /kɛwa/ |
| Caca | cʼáyn /tsʼájn/ | peelé /peːlé/ | — | — | κόπρος /kópros/ | — | — |
| Amour | — /—/ | íchisshe /ítʃiʃːe/ | — /—/ | — /—/ | ἀγάπη /aɡápɛː/ | waakomimm /waːkomimː/ | — /—/ |
| Arbre | tewlíikt /tewlíːkt/ | balapáale /balapáːle/ | *gəl /gəl/ | á:dɔ̀ /áːdɔ̀/ | δένδρον /déndron/ | miistsís /miːstsís/ | kuru /kuru/ |
| Chien | ciqʼáamqal /tsiqʼáːmqal/ | bishké /biʃké/ | *ʔa-cɔːʔ /ʔa-cɔːʔ/ | tségùn /tséɡùn/ | κύων /kýɔːn/ | imitáá /imitáː/ | ásà /ásà/ |
| Chat | pícpic /pítspits/ | iishpíiwishke /iːʃpíːwiʃke/ | — /—/ | báò: /báòː/ | αἴλουρος /aíluːros/ | poos /poːs/ | — /—/ |
| Poisson | cúuyʼem /tsúːjʔem/ | buá /buá/ | *ʔa-kaːʔ /ʔa-kaːʔ/ | ɔ́:pį́ /ɔ́ːpĩ́/ | ἰχθύς /ikʰtʰýs/ | mamíí /mamíː/ | fun /fun/ |
| Oiseau | payóopayo /pajóːpajo/ | dakáake /dakáːke/ | *ciːm /ciːm/ | tʼę̀:né /tʼẽ̀ːné/ | ὄρνις /órnis/ | piʼkssíí /piʔksːíː/ | — |
| Œuf | táamʼam /táːmʔam/ | — | *k-ləːŋʔ /k-ləːŋʔ/ | tʼą́y /tʼã́j/ | ᾠόν /ɔːión/ | owáá /owáː/ | dɨróŋ /dɪróŋ/ |
| Ours | yáakaʼ /jáːkaʔ/ | — | *c-guːʔ /c-guːʔ/ | ɔ̀nhá:dè /ɔ̀nháːdè/ | ἄρκτος /árktos/ | kiááyo /kiáːjo/ | — |
| Cheval | síkʼem /síkʼem/ | iichíile /iːtʃíːle/ | *m-ŋəːʔ /m-ŋəːʔ/ | — | ἵππος /hípːos/ | ponokáómitaa /ponokáómitaː/ | — |
| Maison | ʼiníit /ʔiníːt/ | ashé /aʃé/ | *ɲaː /ɲaː/ | tó: /tóː/ | οἶκος /oîkos/ | moyís /mojís/ | tòŋ /tòŋ/ |
| Lait | qáhas /qáhas/ | áachiwile /áːtʃiwile/ | *p-rah /p-rah/ | — | γάλα /ɡála/ | onnikis /onːikis/ | — |
| Sel | kéetwenʼes /kéːtwenʔes/ | awaxóose /awaχóːse/ | *ɓɔːjʔ /ɓɔːjʔ/ | — | ἅλς /háls/ | isttsiksipoko /istːsiksipoko/ | kerra /kɛrːa/ |
| Riz | seheywéekuʼs /sehejwéːkuʔs/ | bisheetchichée /biʃeːttʃitʃéː/ | — | — | ὄρυζα /óryza/ | áísskssíinainikimm /áísːksːíinainikimː/ | — |
| Roue | weyelikilíikt /wejelikilíːkt/ | baaiihulé /baːiːhulé/ | — | — | κύκλος /kýklos/ | oʼtakáínakaʼsi /oʔtakáːínakaʔsi/ | — |
| Livre | tíimʼes /tíːmʔes/ | baawaalaáche /baːwaːláːtʃe/ | — | — | βιβλίον /biblíon/ | sináákiaʼtsis /sináːkiaʔtsis/ | — |
| Manger | hipíse /hipíse/ | duushé /duːʃé/ | *ʔan /ʔan/ | pɔ́ttɔ̀ /pɔ́ttɔ̀/ | ἐσθίειν /estʰíeːn/ | ooyi /oːji/ | ám- /ám/ |
| Boire | ʼinéekuuse /ʔinéːkuːse/ | isshíia /iʃːíːa/ | *ʔɔːŋʔ /ʔɔːŋʔ/ | thónmɔ̀ /tʰónmɔ̀/ | πίνειν /píneːn/ | simi /simi/ | ba- /ba/ |
| Un | náaqc /náːqts/ | hawáte /hawáːte/ | *moːc /moːc/ | pá: /páː/ | εἷς /hêːs/ | niʼtókskaa /niʔtókskaː/ | tòk /tòk/ |
| Deux | lepít /lepít/ | dúupe /dúːpe/ | *haːr /haːr/ | yí: /jíː/ | δύο /dýo/ | náátoʼk /náːtoʔk/ | a̱w /ə̀w/ |
| Trois | mitáat /mitáːt/ | dáawiia /dáːwiːa/ | *paː /paː/ | phą́:ò /pʰã́ːò/ | τρεῖς /trêːs/ | nioókska /nioókska/ | iis /iːs/ |
| Quatre | píilept /píːlept/ | shoopé /ʃoːpé/ | *poːnʔ /poːnʔ/ | yí:kyá /jíːkjá/ | τέσσαρες /téssares/ | niisó /niːsó/ | òŋàl /òŋàl/ |
| Cinq | páax̣at /páːχat/ | chiaxxó /tʃiaχːó/ | *ɗam /ɗam/ | ɔ́ntʼɔ̀ /ɔ́ntʼɔ̀/ | πέντε /pénte/ | nisitó /nisitó/ | òòs /òːs/ |
| Cent | puuteʼéptit /puːteʔéptit/ | pilakisée /pilakiséː/ | — | — | ἑκατόν /hekatón/ | kiipíppo /kiːpípːo/ | fírí /fírí/ |
| Bonjour | ʼehé /ʔehé/ | kahée /kahéː/ | — /—/ | wé: /wéː/ | χαῖρε /kʰâire/ | óki /óki/ | — /—/ |
| Merci | qeʼciyéwʼyewʼ /qeʔtsijéwʔjewʔ/ | ahóoh /ahóːh/ | — /—/ | àhô /àhô/ | εὐχαριστῶ /eukʰaristɔ̂ː/ | — /—/ | — /—/ |
| Bon | táʼc /táʔts/ | ítche /íttʃe/ | — /—/ | tʼá:gyà /tʼáːɡjà/ | ἀγαθόν /aɡatʰón/ | sokaʼpii /sokaʔpiː/ | tullé /tùlːé/ |
| Nouveau | kímti /kímti/ | hilaaké /hilaːké/ | *ɓəːjʔ /ɓəːjʔ/ | — | νέος /néos/ | maanii /maːniː/ | dɨwwô /dɪwːô/ |
| Rouge | ʼilpʼílp /ʔilpʼílp/ | hísshe /híʃːe/ | *tɔh /tɔh/ | gúl /ɡúl/ | ἐρυθρός /erytʰrós/ | máóhk /máóxk/ | fùkká /fùkːá/ |
| Blanc | x̣ayx̣áyx̣ /χajχájχ/ | chía /tʃía/ | *k-laŋʔ /k-laŋʔ/ | — | λευκός /leu̯kós/ | ksikk /ksikː/ | fàttá /fàtːá/ |
| Noir | cimúuxcimux /tsimúːxtsimux/ | shipíte /ʃipíte/ | — | — | μέλας /mélas/ | sik /sik/ | dìkkó /dìkːó/ |
| Vert | palóot /palóːt/ | shúa /ʃúa/ | — | — | χλωρός /kʰlɔːrós/ | — | kirro /kirːo/ |
| Bleu | yoosyóos /joːsjóːs/ | shúa /ʃúa/ | — | — | κυάνεος /kyáneos/ | ótssko /ótsːko/ | — |
| Thé | písqu /písqu/ | — | — | — | — | — | — |
| Café | lálx /lálx/ | — | — | — | — | niitáʼpaisiksikimi /niːtáʔpaisiksikimi/ | — |
| Sucre | tahaywáakoʼs /tahajwáːkoʔs/ | — | — | — | σάκχαρ /sákkʰar/ | náápiiniiwan /náːpiːniːwan/ | — |
| Orange | mímqas /mímqas/ | — | — | — | — | áótahkóínaamm /áótaxkóínaːmː/ | — |
Page 1/9
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap