Okanisi tongo
Aukan
Créole à base anglaise
L'aukan (ndyuka, okanisi) est le principal créole marron du groupe marron de l'est du Suriname, descendant de populations d'esclaves ouest-africains de langue akan/gbe qui s'échappèrent des plantations néerlandaises au XVIIIe siècle et établirent des communautés autonomes dans la forêt tropicale de la rivière Tapanahony. Les créoles marrons de l'est comprennent le ndyuka, l'aluku (alu) et le paramaccan (pmk), tous issus d'un créole de plantation à base anglaise des XVIIe-XVIIIe siècles que les Marrons ont préservé dans l'isolement géographique, tandis que le sranan tongo (srn) s'urbanisait sur le littoral du Suriname. Distinct du sranan par la phonologie (préservation de /ɲ/, voyelles plus longues), la morphologie et un vocabulaire akan substantiel. Le royaume marron a maintenu son indépendance face à la domination coloniale néerlandaise jusqu'en 1760 (traité), préservant sa distinction culturelle et linguistique.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en aukan
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Créole à base anglaise
| Sens | Aukan | Sranan tongo | Créole du détroit de Torrès | Krio | Bichelamar | Créole bélizien | Patois jamaïcain |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | wataa /wataː/ | watra /watra/ | woda /woda/ | wata /ˈwata/ | wota /wota/ | waata /waːta/ | waata /waːta/ |
| Feu | faya /faja/ | faya /faja/ | paya /paja/ | faya /ˈfaja/ | faea /faea/ | faiya /faija/ | faiya /faija/ |
| Soleil | san /saŋ/ | son /son/ | san /san/ | san /san/ | san /san/ | son /son/ | son /sɔn/ |
| Lune | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | mun /mun/ | moon /muːn/ | muun /muːn/ |
| Étoile | sitari /siˈtari/ | stari /ˈstari/ | sta /sta/ | sta /sta/ | sta /sta/ | staar /staːr/ | staar /staː/ |
| Nuit | neti /neti/ | neti /neti/ | nait /nait/ | nɛt /nɛt/ | naet /naet/ | nait /nait/ | nait /nait/ |
| Pluie | alen /ˈaːlɛn/ | alen /ˈaːlɛn/ | ren /ren/ | ren /rɛn/ | ren /rɛn/ | rayn /reːn/ | rien /rien/ |
| Vent | winta /winta/ | winti /ˈwinti/ | win /win/ | briz /briz/ | win /win/ | breez /briːz/ | briiz /briːz/ |
| Terre | doti /doti/ | gron /ɡron/ | graun /ɡraun/ | gron /ɡrɔn/ | graon /ɡraon/ | grong /ɡroŋ/ | grong /ɡrɔŋ/ |
| Pierre | siton /siton/ | ston /ston/ | ston /ston/ | ston /stɔn/ | ston /ston/ | stoan /stoːn/ | stuon /stuon/ |
| Montagne | mongo /moŋo/ | bergi /ˈbɛrɡi/ | maunten /maunten/ | mawnten /ˈmawnten/ | maunten /maunten/ | mongtin /moŋtin/ | mountn /mountn/ |
| Mer | ze /ze/ | se /se/ | solwata /solwata/ | si /si/ | solwora /solwora/ | see /siː/ | sii /siː/ |
| Mère | mma /mːa/ | mama /mama/ | ama /ama/ | mama /ˈmama/ | mama /mama/ | mada /mada/ | mada /mada/ |
| Père | tata /tata/ | papa /papa/ | papa /papa/ | papa /ˈpapa/ | papa /papa/ | faada /faːda/ | faada /faːda/ |
| Fille | umanpikin /umanpikin/ | umapikin /umapikin/ | gel /ɡel/ | gyal pikin /ɡjal pikin/ | gel /ɡel/ | daata /daːta/ | daata /daːta/ |
| Je | mi /mi/ | mi /mi/ | ai /ai/ | mi /mi/ | mi /mi/ | ai /ai/ | mi /mi/ |
| Tu | yu /ju/ | yu /ju/ | yu /ju/ | yu /ju/ | yu /ju/ | yu /ju/ | yu /ju/ |
| Nous | wi /wi/ | wi /wi/ | yumpla / mipla /jumpla / mipla/ | wi /wi/ | yumi / mifala /jumi / mifala/ | wi /wi/ | wi /wi/ |
| Nom | nen /nɛn/ | nen /nɛn/ | nem /nem/ | nem /nɛm/ | nem /nem/ | naym /neːm/ | niem /niem/ |
| Personne | sama /sama/ | libisma /libisma/ | — | pɔsin /pɔsin/ | man /man/ | persn /persn̩/ | sumadi /sumadi/ |
| Tête | ede /ede/ | ede /ede/ | ed /ed/ | ed /ed/ | hed /hed/ | hed /hed/ | ed /ɛd/ |
| Œil | ain /ain/ | ai /ai/ | ai /aj/ | ay /aj/ | ae /ae/ | aiy /aij/ | yai /jai/ |
| Oreille | yesi /jesi/ | yesi /jesi/ | talinga /taliŋa/ | yes /jes/ | ia /ia/ | ayz /eːz/ | iez /iez/ |
| Nez | noso /noso/ | noso /noso/ | nus /nus/ | nos /nɔs/ | nus /nus/ | noaz /noːz/ | nuoz /nuoz/ |
| Bouche | mofu /mofu/ | mofo /mofo/ | maut /maut/ | mɔt /mɔt/ | maot /maot/ | mowt /mout/ | mout /mout/ |
| Dent | tifi /tifi/ | tifi /tifi/ | tit /tit/ | tit /tit/ | tut /tut/ | teet /tiːt/ | tiit /tiːt/ |
| Langue | tongo /toŋo/ | tongo /toŋo/ | tang /taŋ/ | tɔŋ /tɔŋ/ | tang /taŋ/ | tong /toŋ/ | tong /tɔŋ/ |
| Main | ana /ana/ | anu /anu/ | an /an/ | an /an/ | han /han/ | han /han/ | an /an/ |
| Pied | futu /futu/ | futu /futu/ | put /put/ | fut /fut/ | leg /leɡ/ | fut /fut/ | fut /fʊt/ |
| Cœur | ati /ati/ | ati /ati/ | at /at/ | at /at/ | bel /bel/ | haat /haːt/ | aat /aːt/ |
| Os | bon /bon/ | bonyo /boɲo/ | bon /bon/ | bon /bɔn/ | bun /bun/ | boan /boːn/ | buon /buon/ |
| Sang | buulu /buːlu/ | brudu /bruːdu/ | blad /blad/ | blɔd /blɔd/ | blad /blad/ | blod /blod/ | blod /blɔd/ |
| Amour | lobi /lobi/ | lobi /lobi/ | lavem /lavem/ | lɛk /lɛk/ | laekem /laekem/ | lov /lov/ | lov /lɔv/ |
| Arbre | bon /boŋ/ | bon /boŋ/ | tri /tri/ | tik /tik/ | tri /tri/ | chree /tʃriː/ | chrii /tʃɹiː/ |
| Chien | dagu /daɡu/ | dagu /daɡu/ | dog /doɡ/ | dɔg /dɔɡ/ | dog /doɡ/ | daag /daːɡ/ | daag /daːɡ/ |
| Chat | poesi /pusi/ | poesi /pusi/ | pusiket /pusiket/ | pus /pus/ | pusi /pusi/ | kyat /kjat/ | puss /pʊs/ |
| Poisson | fisi /fisi/ | fisi /fisi/ | pis /pis/ | fis /fis/ | fis /fis/ | fish /fiʃ/ | fish /fɪʃ/ |
| Oiseau | foo /foː/ | fowru /ˈfoːru/ | pizin /pizin/ | bɔd /bɔd/ | pijin /pidʒin/ | berd /berd/ | bod /bɔd/ |
| Œuf | igi /iɡi/ | eksi /eksi/ | eg /eɡ/ | eg /ɛɡ/ | eg /ɛɡ/ | eg /eɡ/ | eg /ɛɡ/ |
| Ours | beer /beːr/ | beer /beːr/ | bea /bea/ | bia /ˈbia/ | bea /bea/ | byaa /bjaː/ | bier /bier/ |
| Cheval | asi /asi/ | asi /asi/ | os /os/ | ɔs /ɔs/ | hos /hos/ | haas /haːs/ | aas /aːs/ |
| Maison | osu /osu/ | oso /oso/ | haus /haus/ | os /os/ | haos /haos/ | hows /hous/ | ous /ous/ |
| Lait | meliki /meliki/ | merki /ˈmɛrki/ | susu /susu/ | milk /milk/ | melek /melek/ | milk /milk/ | milk /mɪlk/ |
| Miel | oniki /oniki/ | oni /oni/ | ani /ani/ | ɔni /ˈɔni/ | hani /hani/ | honi /honi/ | oni /ɔni/ |
| Sel | sawtu /sawtu/ | sowtu /sowtu/ | solt /solt/ | sɔl /sɔl/ | sol /sol/ | saalt /saːlt/ | saalt /saːlt/ |
| Vin | win /win/ | win /win/ | wain /wain/ | wayn /wain/ | waen /waen/ | wain /wain/ | wain /wain/ |
| Riz | alisi /aˈlisi/ | aleisi /aleisi/ | rais /rais/ | rɛs /rɛs/ | raes /raes/ | rais /rais/ | rais /rais/ |
| Fer | insii /insiː/ | isri /ˈisri/ | aian /aian/ | ayɛn /ˈajɛn/ | aean /aean/ | aiyan /aijan/ | aiyan /aijan/ |
| Livre | buku /buku/ | buku /buku/ | buk /buk/ | buk /buk/ | buk /buk/ | buk /buk/ | buk /bʊk/ |
| Manger | nyan /ɲaŋ/ | nyan /ɲan/ | kaikai /kajkaj/ | it /it/ | kakae /kakae/ | eet /iːt/ | nyam /ɲam/ |
| Boire | diingi /diːŋi/ | dringi /driŋi/ | dringk /driŋk/ | drink /driŋk/ | dring /driŋ/ | jrink /dʒriŋk/ | jringk /dʒrɪŋk/ |
| Dormir | siibi /siːbi/ | sribi /ˈsribi/ | slip /slip/ | slip /slip/ | slip /slip/ | sleep /sliːp/ | sliip /sliːp/ |
| Un | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ | wan /wan/ |
| Deux | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | tu /tu/ | too /tuː/ | tuu /tuː/ |
| Trois | dii /diː/ | dri /dri/ | tri /tri/ | tri /tri/ | tri /tri/ | chree /tʃriː/ | chrii /tʃɹiː/ |
| Quatre | fo /fo/ | fo /fo/ | fo /fo/ | fo /fo/ | fo /fo/ | foa /foː/ | fuo /fuo/ |
| Cinq | feifi /fɛifi/ | feifi /ˈfeifi/ | faiv /faiv/ | fayv /faiv/ | faev /faev/ | faiv /faiv/ | faiv /faiv/ |
| Cent | ondoo /ondoː/ | hondro /hondro/ | andred /andred/ | ɔndrɛd /ˈɔndrɛd/ | handred /handred/ | honjrid /hondʒrid/ | onjrid /ɔndʒrɪd/ |
| Bonjour | fa yu de /fa ju de/ | odi /odi/ | wis wei /wis wej/ | kushɛ /kuˈʃɛ/ | halo /halo/ | heloa /heloː/ | wah gwaan /wa ɡwaːn/ |
| Merci | gaantangi /ɡaːntaŋi/ | grantangi /ɡrantaŋi/ | eso /eso/ | tɛnki /ˈtɛŋki/ | tangkyu /taŋkju/ | tanks /taŋks/ | tanks /taŋks/ |
| Bon | boon /boːŋ/ | bun /bun/ | gud /ɡud/ | gud /ɡud/ | gud /ɡud/ | gud /ɡud/ | gud /ɡʊd/ |
| Nouveau | nyun /ɲun/ | nyun /ɲun/ | niu /niu/ | nyu /nju/ | niufala /niufala/ | nyoo /njuː/ | nyuu /ɲuː/ |
| Rouge | lebi /lebi/ | redi /redi/ | red /red/ | rɛd /rɛd/ | red /red/ | red /red/ | red /ɹɛd/ |
| Blanc | weti /weti/ | weti /weti/ | wait /wait/ | wayt /wajt/ | waet /waet/ | wait /wait/ | wait /wait/ |
| Noir | baaka /baːka/ | blaka /blaka/ | blak /blak/ | blak /blak/ | blak /blak/ | blak /blak/ | blak /blak/ |
| Vert | guun /ɡuːn/ | grun /ɡrun/ | grin /ɡrin/ | grin /ɡrin/ | grin /ɡrin/ | green /ɡriːn/ | griin /ɡɹiːn/ |
| Bleu | baaw /baːw/ | blaw /blaw/ | blu /blu/ | blu /blu/ | blu /blu/ | bloo /bluː/ | blu /blu/ |
| Thé | te /te/ | te /te/ | — | ti /ti/ | ti /ti/ | tee /tiː/ | tii /tiː/ |
| Café | kofi /kofi/ | kofi /kofi/ | — | kɔfi /ˈkɔfi/ | kofi /kofi/ | kaafi /kaːfi/ | kaafi /kaːfi/ |
| Sucre | sukuu /sukuː/ | sukru /sukru/ | — | shuga /ˈʃuɡa/ | suga /suɡa/ | shuga /ʃuɡa/ | shuga /ʃuɡa/ |
| Orange | apeesina /apeːsina/ | apresina /apresina/ | — | oranj /ɔˈrandʒ/ | orenj /orendʒ/ | — | arinj /arɪndʒ/ |
| 99 | neigintenti a neigin /nɛiɡintenti a nɛiɡin/ | neigitenti-na-neigi /neiɡitenti na neiɡi/ | nainti nain /nainti nain/ | naynti-nayn /nainti nain/ | naenti naen /naenti naen/ | nainti-nain /nainti nain/ | nainti-nain /nainti nain/ |
Page 1/9
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap