Tetun
Tétoum
Austronésien (Central Malayo-Polynesian)
Le tétoum (Tetun ; ISO 639-3 : tet) est une langue austronésienne et, selon la Constitution de 2002 du Timor-Leste, l’une des deux langues officielles du pays avec le portugais. Le tetun dili, aussi appelé tetun prasa, est la principale langue véhiculaire nationale et la base du tétoum officiel ; des siècles de contact lui ont apporté un abondant vocabulaire portugais. Le tetun terik comprend des variétés régionales plus conservatrices et conserve des traits grammaticaux réduits ou perdus en tetun dili. Le tétoum suit généralement l’ordre sujet–verbe–objet et est en grande partie analytique, exprimant de nombreuses relations grammaticales par l’ordre des mots, les particules et les mots fonctionnels plutôt que par une flexion étendue ; ses pronoms distinguent les formes inclusive et exclusive de la première personne du pluriel. Le décret gouvernemental 1/2004 a adopté l’orthographe standard du tétoum officiel à base latine, élaborée par l’Institut national de linguistique pour l’administration de l’État, l’éducation et la communication publique.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en tétoum
Sources
- Hull, Geoffrey (2002) Standard Tetum-English Dictionary (row spelling: haʼu, diʼak, xá, kafé, obrigadu); Tetun Dili Bible (bible.com 4763, 3775); Wiktionary Tetum
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Austronésien (Central Malayo-Polynesian)
| Sens | Tétoum | Atoni | Vieux malais | Proto-austronésien | Banjar | Batak angkola | Vieux cham |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | bee /beː/ | oe /oe/ | air /air/ | *daNum /daNum/ | banyu /baɲu/ | aek /aek/ | ie /ʔiə/ |
| Feu | ahi /ahi/ | ai /ai/ | api /api/ | *Sapuy /Sapuy/ | api /api/ | api /api/ | apuy /ʔapuj/ |
| Soleil | loron /loɾon/ | manas /manas/ | matari /matari/ | *waRi /waRi/ | matahari /matahari/ | mata ni ari /mata ni ari/ | huriy /hurij/ |
| Lune | fulan /fulan/ | fun /fun/ | bulan /bulan/ | *bulaN /bulaN/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ | bulan /bulan/ |
| Étoile | fitun /ˈfitun/ | kfu /kfuʔ/ | bintang /bintaŋ/ | *bituqen /bituqen/ | bintang /bintaŋ/ | bintang /bintaŋ/ | bituk /bituʔ/ |
| Nuit | kalan /kalan/ | fai /fai/ | malam /malam/ | *beRŋi /beʀŋi/ | malam /malam/ | borngin /borŋin/ | malam /malam/ |
| Pluie | udan /ˈudan/ | ulan /ˈulan/ | — | *quzaN /quzaN/ | hujan /ˈhudʒan/ | udan /uˈdan/ | — |
| Neige | neve /ˈnɛvɛ/ | — | — | *SuReNa /SuReNa/ | salju /saldʒu/ | salju /saldʒu/ | — |
| Vent | anin /ˈanin/ | anin /anin/ | — | *bali /bali/ | angin /aŋin/ | angin /aŋin/ | — |
| Terre | rai /ˈrai/ | afu /afu/ | — | *taneq /taneq/ | tanah /tanah/ | tano /tano/ | — |
| Pierre | fatuk /ˈfatuk/ | fatu /fatu/ | batu /batu/ | *batu /batu/ | batu /ˈbatu/ | batu /batu/ | batau /batau/ |
| Montagne | foho /foho/ | nuʼaf /nuʔaf/ | — | *bukij /bukij/ | gunung /ɡunuŋ/ | dolok /dolok/ | — |
| Mer | tasi /tasi/ | tasi /tasi/ | — | *tenem /tenem/ | laut /laut/ | laut /laut/ | — |
| Mère | inan /inan/ | ainaf /ainaf/ | ibu /ibu/ | *ina /ina/ | uma /uma/ | inang /inaŋ/ | inā /ina/ |
| Père | aman /aman/ | amat /amat/ | bapa /bapa/ | *ama /ama/ | abah /abah/ | amang /amaŋ/ | amā /ama/ |
| Fille | oan feto /oan feto/ | anfeto /anfeto/ | — | — | anak babinian /anak babinian/ | boru /boru/ | — |
| Je | haʼu /haʔu/ | au /au/ | aku /aku/ | *aku /aku/ | aku /aku/ | au /au/ | ku /ku/ |
| Tu | ó /ɔ/ | ho /ho/ | kamu /kamu/ | *iSu /iSu/ | ikam /ikam/ | ho /ho/ | hã /haː/ |
| Nous | ita / ami /ita / ami/ | hit / hai /hit / hai/ | kita / kami /kita / kami/ | *kita / *kami /kita / kami/ | kita / kami /kita / kami/ | hita / hami /hita / hami/ | — /—/ |
| Nom | naran /ˈnaran/ | kanan /ˈkanan/ | ngaran /ŋaran/ | *ŋajan /ŋajan/ | ngaran /ŋaran/ | goar /ɡoar/ | angan /aŋan/ |
| Personne | ema /ema/ | atoni /atoni/ | — | *Cau /tsau/ | urang /uraŋ/ | halak /halak/ | urāṅ /uraːŋ/ |
| Tête | ulun /ulun/ | nakaf /nakaf/ | — | *quluh /quluh/ | kapala /kapala/ | ulu /ulu/ | — |
| Œil | matan /matan/ | matan /matan/ | mata /mata/ | *maCa /maCa/ | mata /mata/ | mata /mata/ | matā /mata/ |
| Oreille | tilun /tilun/ | luken /luken/ | — | *Caliŋa /tsaliŋa/ | talinga /taˈliŋa/ | pinggol /piŋɡol/ | — |
| Nez | inus /inus/ | pana /pana/ | — | *ujuŋ /ujuŋ/ | hidung /hiduŋ/ | igung /iɡuŋ/ | idung /iduŋ/ |
| Bouche | ibun /ˈibun/ | fefan /fefan/ | — | — | muntung /muntuŋ/ | baba /baba/ | — |
| Dent | nehan /nehan/ | nisi /nisi/ | gigi /ɡiɡi/ | *nipen /nipen/ | gigi /ɡiɡi/ | ipon /ipon/ | tagai /taɡaj/ |
| Langue | nanaan /nanaːn/ | maaʼ /maːʔ/ | lidah /lidah/ | *Sema /Sema/ | ilat /ilat/ | dila /dila/ | dalah /dalah/ |
| Main | liman /liman/ | ʼniman /ʔniman/ | tangan /taŋan/ | *lima /lima/ | tangan /taŋan/ | tangan /taŋan/ | taŋin /taŋin/ |
| Pied | ain /ain/ | haef /haef/ | — | *qaqay /qaqay/ | batis /batis/ | pat /pat/ | takai /takai/ |
| Cœur | fuan /fuan/ | nesa /nesa/ | hati /hati/ | *pusuq /pusuq/ | ati /ati/ | roha /roha/ | hatai /hatai/ |
| Os | ruin /ruin/ | nuʼi /nuʔi/ | tulang /tulaŋ/ | *CuqelaN /CuqelaN/ | tulang /tulaŋ/ | holi-holi /holiˈholi/ | talang /talaŋ/ |
| Sang | raan /raːn/ | naʼ /naʔ/ | darah /darah/ | *daRaq /daRaq/ | darah /darah/ | mudar /mudar/ | darah /darah/ |
| Caca | teen /teːn/ | — | — | *Caqi /tsaqi/ | tahi /tahi/ | — | — |
| Amour | domin /domin/ | nekat /nekat/ | sayang /sajaŋ/ | — /—/ | sayang /sajaŋ/ | holong /holoŋ/ | klɛn /klɛn/ |
| Arbre | ai /ai/ | hau /hau/ | kayu /kaju/ | *kaSiw /kaSiw/ | batang /bataŋ/ | hayu /haju/ | phuəŋ /pʰuəŋ/ |
| Chien | asu /asu/ | asu /asu/ | anjing /andʒiŋ/ | *asu /asu/ | hadupan /hadupan/ | asu /asu/ | asuv /asuw/ |
| Chat | busa /busa/ | meo /meo/ | — /—/ | — /—/ | pusa /pusa/ | huting /hutiŋ/ | mɛw /mɛw/ |
| Poisson | ikan /ˈikan/ | ikaʼ /ikaʔ/ | ikan /ikan/ | *Sikan /Sikan/ | iwak /ˈiwak/ | ihan /ˈihan/ | ikan /ikan/ |
| Oiseau | manu /manu/ | kolo /kolo/ | burung /buruŋ/ | *manuk /manuk/ | burung /buruŋ/ | unggas /uŋɡas/ | cim /tʃim/ |
| Papillon | borboleta /borboleta/ | — | — | *baŋbaŋ /baŋbaŋ/ | kupu-kupu /kupukupu/ | — | — |
| Œuf | tolun /tolun/ | teko /teko/ | — | *qiCeluR /qicəlur/ | hintalu /hintalu/ | pira /pira/ | — |
| Ours | ursu /ˈursu/ | — | — | *Cumay /Cumay/ | biruang /biruaŋ/ | gompul /ɡompul/ | — |
| Cheval | kuda /kuda/ | bikase /bikase/ | — | — | kuda /kuda/ | kudo /kudo/ | — |
| Maison | uma /uma/ | ume /ume/ | rumah /rumah/ | *Rumaq /Rumaq/ | rumah /rumah/ | bagas /baɡas/ | sɔŋ /sɔŋ/ |
| Lait | susubeen /susubeːn/ | susu /susu/ | susu /susu/ | — | susu /susu/ | susu /susu/ | — |
| Miel | bani-been /bani-beːn/ | oni /oni/ | — | — | madu /madu/ | aer ni loba /aer ni loba/ | — |
| Sel | masin /ˈmasin/ | masiʼ /masiʔ/ | garam /ɡaram/ | *qasiRa /qasiRa/ | uyah /ujah/ | sira /sira/ | — |
| Vin | tua-uvas /tua uvas/ | — | — | — | anggur /aŋɡur/ | anggur /aŋɡur/ | — |
| Riz | foos /foːs/ | — | — | *beRas /beRas/ | baras /baras/ | — | — |
| Chocolat | xoklate /ʃoklate/ | — | — | — | suklat /ˈsuklat/ | — | — |
| Fer | besi /ˈbesi/ | besi /besi/ | — | *Namat /Namat/ | wasi /ˈwasi/ | bosi /bosi/ | — |
| Roue | roda /roda/ | — | — | — | roda /roda/ | roda /roda/ | — |
| Soie | seda /seda/ | sutra /sutra/ | — | — | sutra /sutra/ | surto /surto/ | — |
| Livre | livru /livɾu/ | sulat /sulat/ | — | — | buku /buku/ | buku /buku/ | — |
| Manger | han /han/ | ah /ah/ | makan /makan/ | *kaen /kaen/ | makan /makan/ | mangan /maŋan/ | bɔh /bɔh/ |
| Boire | hemu /hemu/ | ninu /ninu/ | minum /minum/ | *inum /inum/ | nginum /ŋinum/ | minum /minum/ | mɛnum /mɛnum/ |
| Dormir | toba /ˈtoba/ | tup /tup/ | tidur /tidur/ | *tuduR /tuduR/ | guring /ɡuriŋ/ | modom /modom/ | — |
| Un | ida /ida/ | mese /mese/ | sa /sa/ | *isa /isa/ | asa /asa/ | sada /sada/ | sa /sa/ |
| Deux | rua /ˈrua/ | nua /ˈnua/ | dua /dua/ | *duSa /duSa/ | dua /dua/ | dua /dua/ | dua /dua/ |
| Trois | tolu /tolu/ | tenu /tenu/ | tlu /tlu/ | *telu /telu/ | talu /talu/ | tolu /tolu/ | klau /klau/ |
| Quatre | haat /haːt/ | ha /ha/ | mpat /əmpat/ | *Sepat /səpat/ | ampat /ampat/ | opat /opat/ | pāt /paːt/ |
| Cinq | lima /lima/ | nim /nim/ | lima /lima/ | *lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ | lima /lima/ |
| Cent | atus /atus/ | natun /natun/ | ratus /ratus/ | *RaCus /RaCus/ | saratus /saratus/ | saratus /saratus/ | — |
| Bonjour | bondia /bondia/ | neut /neut/ | — /—/ | — /—/ | salam /salam/ | horas /horas/ | — /—/ |
| Merci | obrigadu /obɾiɡadu/ | neno biluk /neno biluk/ | — /—/ | — /—/ | tarima kasih /tarima kasih/ | mauliate /mauliate/ | — /—/ |
| Bon | diʼak /diʔak/ | malaek /malaek/ | baik /baik/ | — /—/ | bagus /baɡus/ | denggan /deŋɡan/ | siam /siam/ |
| Nouveau | foun /foun/ | feʼu /feʔu/ | — | *baqeRuh /baqeRuh/ | hanyar /haɲar/ | imbaru /imbaru/ | — |
| Rouge | mean /mean/ | mtasaʼ /mtasaʔ/ | merah /merah/ | *ma-iRaq /ma-iRaq/ | habang /habaŋ/ | rara /rara/ | mưriah /mɨriah/ |
| Blanc | mutin /mutin/ | mutiʼ /mutiʔ/ | putih /putih/ | *ma-putiq /maputiq/ | putih /putih/ | bontar /bontar/ | patih /patih/ |
| Noir | metan /metan/ | metan /metan/ | hitam /hitam/ | *qeCeŋeN /qeCeŋeN/ | hirang /hiraŋ/ | lomlom /lomlom/ | hitam /hitam/ |
| Vert | matak /matak/ | mateʼ /mateʔ/ | — | — | hijau /hidʒau/ | rata /rata/ | — |
| Bleu | biru /biru/ | — | — | — | biru /biru/ | rata langit /rata laŋit/ | — |
| Ordinateur | komputadór /komputaˈdoɾ/ | — | — | — | komputer /komˈputər/ | komputer /komˈputər/ | — |
| Wifi | Wi-Fi /waifai/ | — | — | — | Wi-Fi | — | — |
| Thé | xá /ʃa/ | — | — | — | teh /teh/ | — | — |
| Café | kafé /kaˈfɛ/ | — | — | — | kupi /kupi/ | — | — |
| Sucre | masin-midar /masin-midar/ | — | — | — | gula /ɡula/ | — | — |
| Orange | sabraka /sabraka/ | — | — | — | — | — | — |
| 99 | sia-nulu resin sia /sia-nulu resin sia/ | boʼsio am sio /boʔsio am sio/ | — | — | sambilan puluh sambilan /sambilan puluh sambilan/ | sambilan pulu sambilan /sambilan pulu sambilan/ | — |
Page 1/10
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap