Чӑваш чӗлхи
Tchouvache
Turcique (Oghur)
Le tchouvache (Чӑвашла Čăvašla) est la seule langue turque oghoure ayant survécu et représente la scission la plus profonde de la famille turque — le turc commun d'un côté et le tchouvache (oghour) de l'autre, avec environ 1 million de locuteurs le long de la moyenne Volga. Il préserve des traits proto-turcs perdus ailleurs dans le turc : le rhotacisme (turc commun z ↔ tchouvache r, p. ex. turc commun « ökü͡z » bétail ↔ tchouvache « văkăr ») et le lambdacisme (turc commun š ↔ tchouvache l), ce qui le rend essentiel à la reconstruction historique de l'ancêtre proto-turc. Descendant direct de la langue bulgare de la Volga médiévale, attestée sur des pierres tombales des XIIIe-XIVe siècles, le tchouvache est co-officiel avec le russe dans la République de Tchouvachie (capitale Tcheboksary). L'écriture cyrillique avec signes diacritiques (Ӑ ӑ Ӗ ӗ Ҫ ҫ Ӳ ӳ) est la norme depuis 1872 (orthographe de Iakovlev), remplaçant de brèves expériences antérieures avec les écritures arabe et latine.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en tchouvache
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : Turcique (Oghur)
| Sens | Tchouvache | Karatchaï-balkar | Khakasse | Altaï | Touvain | Kirghize | Kazakh |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | шыв /ʃɯv/ | суу /suw/ | суғ /suɣ/ | суу /suː/ | суг /suɣ/ | суу /suː/ | су /suw/ |
| Feu | вут /vut/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ | от /ot/ |
| Soleil | хӗвел /xɘvel/ | кюн /kyn/ | кӱн /kyn/ | кӱн /kyn/ | хүн /xyn/ | күн /kyn/ | күн /kyn/ |
| Lune | уйӑх /ujəx/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /aj/ | ай /ɑj/ | ай /ɑj/ |
| Étoile | ҫӑлтӑр /ɕəlˈtər/ | жулдуз /ʒulˈduz/ | чылтыс /tʃɯlˈtɯs/ | јылдыс /dʲɯlˈdɯs/ | сылдыс /sɯlˈdɯs/ | жылдыз /dʒɯɫˈdɯz/ | жұлдыз /ʒʊɫˈdəz/ |
| Nuit | каҫ /kaɕ/ | кече /ketʃe/ | тӱн /tyn/ | тӱн /tyn/ | дүне /dyne/ | түн /tyn/ | түн /tʊn/ |
| Pluie | ҫумӑр /ɕumər/ | жауун /ʒɑˈwun/ | наңмыр /naŋˈmɯr/ | јаҥмыр /dʒaŋˈmɯr/ | чаъс /tʃɑʔs/ | жамгыр /dʒɑmɡɯr/ | жаңбыр /ʒɑɴbər/ |
| Neige | юр /jur/ | къар /qar/ | хар /xar/ | кар /kar/ | хар /xar/ | кар /qɑr/ | қар /qɑr/ |
| Vent | ҫил /ɕil/ | жел /ʒel/ | чил /tʃil/ | салкын /salqən/ | хат /xat/ | шамал /ʃaˈmal/ | жел /ʒel/ |
| Terre | тӑпра /təpra/ | топракъ /topraq/ | тобырах /tobɯrax/ | јер /dʒer/ | довурак /doβuˈrak/ | топурак /topuɾɑk/ | топырақ /topəraq/ |
| Pierre | чул /tɕul/ | таш /taʃ/ | тас /tas/ | таш /taʃ/ | даш /daʃ/ | таш /taʃ/ | тас /tas/ |
| Montagne | ту /tu/ | тау /tɑw/ | тағ /taɣ/ | туу /tuː/ | даг /daɣ/ | тоо /toː/ | тау /tɑw/ |
| Mer | тинӗс /ˈtinɘs/ | тенгиз /teŋiz/ | талай /talaj/ | теҥис /teˈŋis/ | далай /dalaj/ | деңиз /deˈŋiz/ | теңіз /teˈŋiz/ |
| Mère | анне /anne/ | ана /ana/ | іӌе /idʒe/ | эне /ene/ | ава /ava/ | эне /ene/ | ана /ɑnɑ/ |
| Père | атте /atte/ | ата /ata/ | паба /paba/ | ада /ada/ | ача /atɕa/ | ата /ɑtɑ/ | әке /æke/ |
| Fille | хӗр /xɘr/ | къыз /qɯz/ | хызы /xɯˈzɯ/ | кыс /qɯs/ | кыс /qɯs/ | кыз /qɯz/ | қыз /qɯz/ |
| Je | эпӗ /ˈepɘ/ | мен /men/ | мин /min/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ | мен /men/ |
| Tu | эсӗ /ˈezɘ/ | сен /sen/ | син /sin/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ | сен /sen/ |
| Nous | эпир /eˈbir/ | биз /biz/ | піс /pis/ | бис /bis/ | бис /bis/ | биз /biz/ | біз /bɪz/ |
| Nom | ят /jat/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /ɑt/ | ат /ɑt/ |
| Personne | ҫын /ɕɯn/ | адам /ɑˈdɑm/ | кізі /kizi/ | кижи /kiʒi/ | кижи /kiʒi/ | адам /ɑˈdɑm/ | адам /ɑˈdɑm/ |
| Tête | пуҫ /puɕ/ | баш /baʃ/ | пас /pas/ | баш /baʃ/ | баш /baʃ/ | баш /baʃ/ | бас /bas/ |
| Œil | куҫ /kuɕ/ | кёз /køz/ | харах /xarax/ | кӧс /køs/ | карак /qaraq/ | көз /køz/ | көз /køz/ |
| Oreille | хӑлха /xəlxa/ | къулакъ /qulaq/ | хулах /xulax/ | кулак /kulak/ | кулак /qulaq/ | кулак /qulɑq/ | құлақ /qʊlɑq/ |
| Nez | сӑмса /səmza/ | бурун /burun/ | пурун /purun/ | тумчук /tumtʃuk/ | думчук /dumtʃuk/ | мурун /muˈɾun/ | мұрын /mʊˈɾɯn/ |
| Bouche | ҫӑвар /ɕəˈvar/ | ауз /awuz/ | аас /aːs/ | оос /oːs/ | аас /aːs/ | ооз /oːz/ | ауыз /ɑˈwəz/ |
| Dent | шӑл /ʃəl/ | тиш /tiʃ/ | тіс /tis/ | тиш /tiʃ/ | диш /diʃ/ | тиш /tiʃ/ | тіс /təs/ |
| Langue | чӗлхе /tɕɘlˈxe/ | тил /til/ | тіл /til/ | тил /til/ | дыл /dɯl/ | тил /til/ | тіл /təl/ |
| Main | алӑ /ˈalə/ | къол /qol/ | хол /xol/ | кол /kol/ | хол /xol/ | кол /kol/ | қол /qol/ |
| Pied | ура лаппи /uˈra laˈpi/ | аякъ /ajaq/ | азах /azax/ | бут /but/ | бут /but/ | бут /but/ | аяқ-басы /ɑjɑqbɑsə/ |
| Cœur | чӗре /tɕɘre/ | джюрек /dʒyrek/ | чӱрек /tɕyrek/ | јӱрек /dʒyrek/ | чүрек /tɕyrek/ | жүрөк /dʒyɾøk/ | жүрек /ʒyɾek/ |
| Os | шӑмӑ /ˈʃəmə/ | сюек /syjek/ | сӧӧк /søːk/ | сӧӧк /søːk/ | сөөк /søːk/ | сөөк /søːk/ | сүйек /syjek/ |
| Sang | юн /jun/ | къан /qan/ | хан /xan/ | кан /kan/ | хан /xan/ | кан /qan/ | қан /qɑn/ |
| Caca | пӑх /pəx/ | бокъ /boq/ | арых /arɯx/ | бок /bok/ | — | бок /bok/ | боқ /boq/ |
| Amour | юрату /juratu/ | сюймеклик /syjmeklik/ | хынығ /xɯnɯɣ/ | сӱӱш /syːʃ/ | ынакшыл /ɯnakʃɯl/ | сүйүү /syjyː/ | махаббат /mɑxɑbbɑt/ |
| Arbre | йывӑҫ /jɯvəɕ/ | терек /terek/ | ағас /aɣas/ | агаш /aɡaʃ/ | ыяш /ɯjaʃ/ | жыгач /dʒɯɡɑtʃ/ | ағаш /ɑʁɑʃ/ |
| Chien | йытӑ /jɯtə/ | ит /it/ | адай /adaj/ | ийт /ijt/ | ыт /ɯt/ | ит /it/ | ит /ɪt/ |
| Chat | кушак /kuʃak/ | киштик /kiʃtik/ | хоосха /xoːsxa/ | киске /kiske/ | диис /diːs/ | мышык /mɯʃɯk/ | мысық /mɯsɯq/ |
| Poisson | пулӑ /ˈpulə/ | чабакъ /tʃɑˈbɑq/ | палых /pɑˈlɯx/ | балык /bɑˈlɯk/ | балык /bɑˈlɯq/ | балык /bɑˈlɯq/ | балық /bɑˈləq/ |
| Oiseau | кайӑк /kajək/ | къанатлы /qanatlɯ/ | хус /xus/ | куш /kuʃ/ | куш /kuʃ/ | куш /kuʃ/ | құс /qus/ |
| Papillon | лӗпӗш /ˈlɘpɘʃ/ | — | ӧрбекей /ørbekej/ | кӧбӧлӧк /købøløk/ | ховаган /xoβaɣan/ | көпөлөк /køpøˈløk/ | көбелек /købeˈlek/ |
| Œuf | ҫӑмарта /ɕəmarta/ | жумуртха /ʒumurtxa/ | нымырха /nɯmɯrxa/ | јымыртка /dʒɯmɯrtka/ | чуурга /tɕuːrɣa/ | жумуртка /dʒumurtˈqa/ | жұмыртқа /ʒʊmərtˈqa/ |
| Ours | упа /uba/ | айыу /ajɯw/ | аба /aba/ | айу /aju/ | адыг /adɯɣ/ | аюу /ajuː/ | аю /ajuw/ |
| Cheval | лаша /laʒa/ | ат /at/ | ат /at/ | ат /at/ | аът /aʔt/ | ат /ɑt/ | ат /ɑt/ |
| Maison | ҫурт /ɕurt/ | юй /yj/ | тура /tura/ | айыл /ajɯl/ | бажың /baʒɯŋ/ | үй /yj/ | үй /yj/ |
| Lait | сӗт /sɘt/ | сют /syt/ | сӱт /syt/ | сӱт /syt/ | сүт /syt/ | сүт /syt/ | сүт /syt/ |
| Miel | пыл /pɯl/ | бал /bal/ | мӧӧт /møːt/ | бал /bal/ | ары чигири /arɯ tɕiɡiri/ | бал /bal/ | бал /bɑl/ |
| Sel | тӑвар /təvar/ | туз /tuz/ | тус /tus/ | тус /tus/ | дус /dus/ | туз /tuz/ | тұз /tʊz/ |
| Vin | эрех /eˈrex/ | чагъыр /tʃaʁɯr/ | араға /araɣa/ | вино /vino/ | арага /araɣa/ | шарап /ʃarap/ | шарап /ʃarap/ |
| Riz | рис /ris/ | принч /printʃ/ | ах тараан /ax taraːn/ | рис /ris/ | рис /ris/ | күрүч /kyˈrytʃ/ | күріш /kʏˈɾɪʃ/ |
| Chocolat | шоколад /ʃokoˈlat/ | — | шоколад /ʃokolad/ | шоколад /ʃokoˈlad/ | шоколад /ʃokoˈlad/ | шоколад /ʃokoˈlad/ | шоколад /ʃokɐˈlat/ |
| Fer | тимӗр /timɘr/ | темир /temir/ | тимір /timir/ | темир /temir/ | демир /demir/ | темир /temir/ | темір /tʲemɘr/ |
| Roue | кустӑрма /kustərma/ | чарх /tʃarx/ | теерпек /teːrpek/ | тегелик /teɡelik/ | дугуй /duɣuj/ | дөңгөлөк /døŋɡøløk/ | дөңгелек /døŋɡelek/ |
| Soie | пурҫӑн /ˈpurɕən/ | дарий /daˈrij/ | чібек /tʃibek/ | торко /torˈqo/ | торгу /torɣu/ | жибек /dʒiˈbek/ | жібек /ʒɘˈbek/ |
| Livre | кӗнеке /kɘneˈɡe/ | китап /kiˈtap/ | кинде /kinˈde/ | бичик /bitʃik/ | ном /nom/ | китеп /kiˈtep/ | кітап /kɘˈtap/ |
| Manger | ҫиес /ɕies/ | ашаргъа /aʃarʁa/ | чирге /tɕirɡe/ | јиир /dʒiːr/ | чиир /tɕiːr/ | жеш /dʒeʃ/ | жеу /ʒew/ |
| Boire | ӗҫес /ɘɕes/ | ичерге /itʃerɡe/ | ізерге /izerɡe/ | ичер /itʃer/ | ижер /iʒer/ | ичүү /itʃyː/ | ішу /ɪʃuw/ |
| Dormir | ҫывӑр /ɕɯʋər/ | джукъларгъа /dʒuqlarʁa/ | узирға /uzirɣa/ | уйуктаар /ujuktaːr/ | удуур /uˈduːr/ | уктоо /uqˈtoː/ | ұйықтау /ujəqˈtaw/ |
| Un | пӗр /pɘr/ | бир /bir/ | пір /pir/ | бир /bir/ | бир /bir/ | бир /bir/ | бір /bɪɾ/ |
| Deux | иккӗ /ˈikːɘ/ | эки /eˈki/ | ікі /iˈki/ | эки /eˈki/ | ийи /iˈji/ | эки /eˈki/ | екі /jeˈkɘ/ |
| Trois | виҫҫӗ /viɕːɘ/ | юч /ytʃ/ | ӱс /ys/ | ӱч /ytʃ/ | үш /yʃ/ | үч /ytʃ/ | үш /yʃ/ |
| Quatre | тӑваттӑ /təvatːə/ | тёрт /tørt/ | тӧрт /tørt/ | тӧрт /tørt/ | дөрт /dørt/ | төрт /tørt/ | төрт /tørt/ |
| Cinq | пиллӗк /ˈpilːɘk/ | беш /beʃ/ | пис /pis/ | беш /beʃ/ | беш /beʃ/ | беш /beʃ/ | бес /bʲes/ |
| Cent | ҫӗр /ɕɘr/ | жюз /ʒyz/ | чӱс /tɕys/ | јӱс /dʒys/ | чүс /tɕys/ | жүз /dʒyz/ | жүз /ʒyz/ |
| Bonjour | салам /salam/ | салам /salam/ | изеннер /izenner/ | эзен /ezen/ | экии /ekiː/ | салам /sɑlɑm/ | сәлем /sælem/ |
| Merci | тав /tav/ | сау бол /saw bol/ | алғыс /alɣɯs/ | быйан /bɯjan/ | четтирдим /tɕetːirdim/ | рахмат /ɾɑxmɑt/ | рахмет /ɾɑxmet/ |
| Bon | лайӑх /lajəx/ | иги /iɡi/ | чахсы /tɕaxsɯ/ | јакшы /dʒaqʃɯ/ | эки /eki/ | жакшы /dʒɑkʃɯ/ | жақсы /ʒɑqsɯ/ |
| Nouveau | ҫӗнӗ /ˈɕɘnɘ/ | жангы /ʒaŋɯ/ | наа /naː/ | јаҥы /dʒaˈŋɯ/ | чаа /tɕaː/ | жаңы /dʒaˈŋɯ/ | жаңа /ʒɑˈŋɑ/ |
| Rouge | хӗрлӗ /xɘrˈlɘ/ | къызыл /qɯˈzɯl/ | хызыл /xɯˈzɯl/ | кызыл /qɯˈzɨl/ | кызыл /qɯˈzɯl/ | кызыл /qɯˈzɯl/ | қызыл /qɯˈzɯl/ |
| Blanc | шурӑ /ʃurə/ | акъ /ɑq/ | ах /ɑx/ | ак /ɑq/ | ак /ɑq/ | ак /ɑq/ | ақ /ɑq/ |
| Noir | хура /xuˈra/ | къара /qaˈra/ | хара /xɑˈrɑ/ | кара /qɑˈrɑ/ | кара /qɑˈrɑ/ | кара /qɑˈrɑ/ | қара /qɑˈrɑ/ |
| Vert | ешӗл /jeˈʒɘl/ | джашил /dʒaˈʃil/ | ноған /noɣan/ | јажыл /ɟaˈʒɯl/ | ногаан /noɣaːn/ | жашыл /dʒaˈʃɯl/ | жасыл /ʒɑˈsəl/ |
| Bleu | кӑвак /kəˈʋak/ | кёк /køk/ | кӧк /køk/ | кӧк /køk/ | көк /køk/ | көк /køk/ | көк /køk/ |
| Coucou | куккук /kukˈkuk/ | гугук /ɡuˈɡuk/ | кӧӧк /køːk/ | кӱӱк /kyːk/ | хек /xek/ | күкүк /kyˈkyk/ | көкек /kœˈkek/ |
| Ouaf | ав /av/ | — | — | — | — | — | шәу-шәу /ʃæw ʃæw/ |
| Ordinateur | компьютер /kəmˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjuter/ | компьютер /komˈpjuter/ | компьютер /komˈpjuter/ | компьютер /komˈpjuter/ | компьютер /komˈpjuter/ | компьютер /kɐmˈpjutɨr/ |
| Sushi | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃi/ | суши /suˈʃɪ/ |
| Thé | чей /tɕej/ | чай /tʃaj/ | чай /tʃaj/ | чай /tʃaj/ | шай /ʃaj/ | чай /tʃaj/ | шай /ʃɑj/ |
| Café | кофе /ˈkofe/ | кофе /ˈkofe/ | кофе /kofe/ | кофе /ˈkofe/ | кофе /ˈkofe/ | кофе /ˈkofe/ | кофе /ˈkofe/ |
| Sucre | сахӑр /ˈsaxər/ | шекер /ʃeˈker/ | сахар /saxar/ | чикир /tʃiˈkir/ | чигир /tʃiˈɣir/ | кант /kant/ | қант /qɑnt/ |
| Orange | апельсин /apelʲˈsin/ | апельсин | — | апельсин /apelʲˈsin/ | апельсин /apelʲˈsin/ | апельсин /apelʲˈsin/ | апельсин /ɑpelʲˈsin/ |
| 99 | тӑхӑрвуннӑ тӑхӑр /təxərʋunːə ˈtəxər/ | токъсан тогъуз /toqsan toʁuz/ | тоғызон тоғыс /toɣɯzon toɣɯs/ | тогузон тогус /toɣuˈzon toˈɣus/ | тозан тос /tozan tos/ | токсон тогуз /tokson toˈɡuz/ | тоқсан тоғыз /toqˈsan toˈʁəz/ |
Page 1/11
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap