Otetela
Tetela
atlantico-congolais (bantou, tetela)
Le tetela (Otetela) est une langue bantoue (C71) du centre de la RDC, parlée dans les bassins du Sankuru et de la Tshuapa de l'ancienne province du Kasaï-Oriental et des provinces voisines. Célèbre comme langue maternelle de Patrice Lumumba (1925-1961), premier Premier ministre de la RDC et l'un des pères de l'indépendance africaine. Les Tetela sont agriculteurs et réputés pour la riche tradition de poésie orale louangeuse « kasala ». Le dictionnaire otetela-français de Hagendorens (1956) reste l'ouvrage de référence. Tonal à trois registres contrastifs.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en tetela
chocolat
ɔranjɛ
Sources
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : atlantico-congolais (bantou, tetela)
| Sens | Tetela | Mongo | Luba-kasaï | Kikongo | Lingala | Kimbundu | Luvale |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | ashi /aʃi/ | nzá /nzá/ | mâyi /maːji/ | maza /maza/ | máí /máí/ | menha /meɲa/ | meya /meja/ |
| Feu | dja /dʒa/ | mokɛ́ /mokɛ́/ | kapia /kapia/ | tiya /tija/ | mɔ́tɔ /mɔ́tɔ/ | tubia /tubja/ | kakahya /kakahja/ |
| Soleil | onya /oɲa/ | lokɔlɔ /lokɔlɔ/ | dîba /diːba/ | ntangu /ntaŋɡu/ | mói /mói/ | dikumbi /dikumbi/ | likumbi /likumbi/ |
| Lune | ngondo /ŋɡɔndɔ/ | nzɔnzɔ /nzɔnzɔ/ | ngondo /ŋɡondo/ | ngonda /ŋɡonda/ | sánzá /sánzá/ | mbeji /mbeʒi/ | kakweji /kakwedʒi/ |
| Étoile | ɔtɔtɔ /ɔtɔtɔ/ | monzoto /monzoto/ | mutoto /mutoto/ | mbwetete /mbwetete/ | monzoto /monzɔtɔ/ | tetembwa /teˈtembwa/ | tanganyeka /taŋɡaˈɲeka/ |
| Nuit | otsho /otʃo/ | bocho /botʃo/ | butuku /butuku/ | builu /builu/ | butu /butu/ | usuku /usuku/ | ufuku /ufuku/ |
| Pluie | mvula /mvula/ | mbula /mbula/ | mvula /ˈmvula/ | mvula /ˈmvula/ | mbula /ˈᵐbula/ | mvula /mvula/ | vula /vula/ |
| Neige | loonge /looŋɡe/ | — | neje /neʒe/ | mvula ya mpembe /mvula ja mpembe/ | neje /neʒe/ | neve /neve/ | mbundu /mbundu/ |
| Vent | lopepe /lɔpɛpɛ/ | impempe /impempe/ | tshipepele /tʃipepele/ | mupepe /mupepe/ | mopepe /mopepe/ | kitembu /kitembu/ | peho /peho/ |
| Terre | kete /kɛtɛ/ | bamoci /bamotʃi/ | buloba /buloba/ | ntoto /ntoto/ | mabele /mabele/ | mavu /mavu/ | mavu /mavu/ |
| Pierre | dive /dive/ | ekenje /ekendʒe/ | dibue /diˈbwe/ | tadi /ˈtadi/ | libanga /liˈɓaŋɡa/ | ditadi /ditadi/ | lilolwa /lilolwa/ |
| Montagne | ukungu /ukuŋɡu/ | ngongo /ŋɡoŋɡo/ | mukuna /mukuna/ | mongo /moŋɡo/ | ngómbá /ŋɡómbá/ | mulundu /mulundu/ | pili /pili/ |
| Mer | ashi a wuki /aʃi a wuki/ | lieke jʼokwa /lieke dʒokwa/ | mbuwu /mbuwu/ | mbu /mbu/ | mbu /ᵐbu/ | kalunga /kaluŋɡa/ | kalungalwiji /kaluŋɡalwidʒi/ |
| Mère | nyango /ɲaŋɡo/ | nyangó /ɲaŋɡó/ | mâmu /maːmu/ | mama /mama/ | mamá /mamá/ | mama /mama/ | mama /mama/ |
| Père | shi /ʃi/ | ise /ise/ | tâtu /taːtu/ | tata /tata/ | tatá /tatá/ | tata /tata/ | tata /tata/ |
| Fille | ona umuntu /ona umuntu/ | bona owʼomoto /bona owomoto/ | muana wa bakaji /muana wa bakaʒi/ | mwana ya nkento /mwana ja nkento/ | mwana mwasi /mwana mwasi/ | mona a muhatu /mona a muhatu/ | mwana wapwevo /mwana wapwevo/ |
| Je | dimi /dimi/ | ngai /ŋɡai/ | meme /meme/ | mono /mono/ | ngai /ⁿɡai/ | eme /eme/ | ami /ami/ |
| Tu | wɛ /wɛ/ | yɔ /jɔ/ | wewe /wewe/ | ngeye /ŋɡeje/ | yo /jo/ | eie /eje/ | ove /ove/ |
| Nous | sho /ʃo/ | iso /iso/ | tuetu /tuetu/ | beto /beto/ | biso /biso/ | etu /etu/ | etu /etu/ |
| Nom | lokombo /lokombo/ | nkombo /nkombo/ | dîna /diːna/ | nkumbu /nkumbu/ | nkombo /ⁿkombo/ | dijina /diˈʒina/ | lijina /liˈʒina/ |
| Personne | untu /untu/ | bonto /bonto/ | muntu /muntu/ | muntu /muntu/ | moto /moto/ | mutu /mutu/ | mutu /mutu/ |
| Tête | ote /ɔtɛ/ | botsa /botsa/ | mutu /mutu/ | ntu /ntu/ | motó /motó/ | mutue /mutue/ | mutwe /mutwe/ |
| Œil | diso /diso/ | liso /liso/ | dîsu /diːsu/ | disu /disu/ | líso /líso/ | disu /disu/ | liso /liso/ |
| Oreille | tui /tui/ | litoi /litoi/ | ditshu /ditʃu/ | kutu /kutu/ | litoyi /litoji/ | ditui /ditui/ | litwitwi /litwitwi/ |
| Nez | ohembe /ɔhɛmbɛ/ | jolo /dʒolo/ | diulu /diulu/ | nzunu /nzunu/ | zolo /zóló/ | dizulu /dizulu/ | lizulu /lizulu/ |
| Bouche | unyo /uɲo/ | bomwa /bomwa/ | mukana /mukana/ | nnwa /nnwa/ | monɔkɔ /monɔkɔ/ | dikanu /dikanu/ | kanwa /kanwa/ |
| Dent | dino /dino/ | lino /lino/ | dinu /dinu/ | dinu /dinu/ | lino /lino/ | dizu /dizu/ | lizo /lizo/ |
| Langue | lodemi /lodemi/ | lolemi /lolemi/ | ludimi /ludimi/ | ludimi /ludimi/ | lolemo /lolemo/ | dimi /dimi/ | limi /limi/ |
| Main | lonya /loɲa/ | lokáko /lokáko/ | tshianza /tʃianza/ | koko /koko/ | lobɔ́kɔ /lobɔ́kɔ/ | lukwaku /lukwaku/ | livoko /livoko/ |
| Pied | dikaka /dikaka/ | lokolo /lokolo/ | dikasa /dikasa/ | kulu /kulu/ | lokolo /lokolo/ | kinama /kinama/ | lihinji /lihindʒi/ |
| Cœur | utema /utema/ | mongúma /moŋɡúma/ | mutshima /mutʃima/ | ntima /ntima/ | motéma /motéma/ | muxima /muʃima/ | mutima /mutima/ |
| Os | weka /weka/ | ese /ese/ | mufuba /mufuba/ | visi /visi/ | mokuwa /mokuwa/ | kifuba /kifuba/ | lifuwa /lifuwa/ |
| Sang | dikila /dikila/ | bokila /bokila/ | mashi /maʃi/ | menga /meŋɡa/ | makila /makila/ | manhinga /maɲiŋɡa/ | manyinga /maɲiŋɡa/ |
| Caca | tumi /tumi/ | nkwa /nkwa/ | tumvi /tumvi/ | tufi /tufi/ | nyeí /ɲeí/ | tuji /tuʒi/ | tuji /tudʒi/ |
| Amour | langɔ /laŋɡɔ/ | boláŋo /boláŋo/ | dinanga /dinaŋɡa/ | zola /zola/ | bolíngo /bolíŋɡo/ | henda /henda/ | zangi /zaŋɡi/ |
| Arbre | otamba /otamba/ | boléi /boléi/ | mutshi /mutʃi/ | nti /nti/ | nzété /nzété/ | muxi /muʃi/ | mutondo /mutondo/ |
| Chien | fɔ /fɔ/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwa /mbwa/ | mbwá /mbwá/ | imbwa /imbwa/ | kawa /kawa/ |
| Chat | paka /paka/ | nyaú /ɲaú/ | nyao /ɲao/ | nyau /ɲau/ | nyáu /ɲáu/ | kasalu /kasalu/ | katako /katako/ |
| Poisson | lose /lose/ | se /se/ | mushipa /muʃipa/ | mbisi /mbisi/ | mbisi /mbisi/ | mbiji /mbiʒi/ | shi /ʃi/ |
| Oiseau | fudu /fudu/ | ifulu /ifulu/ | nyunyu /ɲuɲu/ | nuni /ˈnuni/ | ndeke /ndɛkɛ/ | njila /ndʒila/ | kajila /kadʒila/ |
| Papillon | lumbudi /lumbudi/ | — | tshibiyibiyi /tʃibijibiji/ | lumbembambemba /lumbembambemba/ | lipekápeka /lipekápeka/ | kimbiambia /kimbjambja/ | kauyauya /kaujauja/ |
| Œuf | ukeli /ukeli/ | bokele /bokele/ | diyi /diji/ | diaki /diaki/ | likei /likei/ | diiaki /dijaki/ | liulu /liulu/ |
| Cheval | falasa /falasa/ | mpunda /mpunda/ | kabalu /kabalu/ | mpunda /mpunda/ | farása /farása/ | kabalu /kabalu/ | kavalu /kavalu/ |
| Maison | loodu /loodu/ | ndako /ndako/ | nzubu /nzubu/ | nzo /nzo/ | ndáko /ndáko/ | inzo /inzo/ | zuvo /zuvo/ |
| Lait | awele /awele/ | baele /baele/ | mabele /mabele/ | midiki /midiki/ | míliki /míliki/ | lete /lete/ | mavele /mavele/ |
| Miel | usanga /usanɡa/ | mpako /mpako/ | buitshi /buitʃi/ | bwiki /bwiki/ | mafuta ya nzoi /mafuta ja nzoi/ | uiki /wiki/ | uchi /utʃi/ |
| Sel | leho /leho/ | bokwá /bokwá/ | luepu /luepu/ | mungwa /muŋɡwa/ | mongwa /moŋɡwa/ | mungua /muŋɡwa/ | mungwa /muŋɡwa/ |
| Vin | wanu /wanu/ | vina /vina/ | mvinyo /mviɲo/ | vinu /vinu/ | vinyo /viɲo/ | vinyu /viɲu/ | vinyo /viɲo/ |
| Riz | eponga /epoŋɡa/ | — | losa /losa/ | loso /loso/ | lɔ́sɔ /lɔ́sɔ/ | loso /loso/ | loso /loso/ |
| Chocolat | chocolat | — | shokola | chocolat | sokolá /sokolá/ | — | — |
| Fer | luwulu /luwulu/ | loolo /loolo/ | tshiamu /tʃiamu/ | kibende /kiˈbende/ | ebendé /eˈɓende/ | felu /felu/ | fwelu /fwelu/ |
| Roue | otshimbi /otʃimbi/ | — | lukata /lukata/ | dikulu /dikulu/ | pine /pine/ | dilola /dilola/ | lifumbo /lifumbo/ |
| Livre | buku /buku/ | bonkanda /bonkanda/ | mukanda /mukanda/ | buku /buku/ | búku /búku/ | divulu /divulu/ | mukanda /mukanda/ |
| Manger | ndɛ /ndɛ/ | kolya /koʎa/ | kudia /kudia/ | kudia /kudja/ | kolía /kolía/ | kudya /kudja/ | kulya /kuʎa/ |
| Boire | nɔ /nɔ/ | komeʼla /komela/ | kunua /kunua/ | kunua /kunwa/ | komɛ́la /komɛ́la/ | kunwa /kunwa/ | kunwa /kunwa/ |
| Dormir | djɔ /dʒɔ/ | kolala /kolala/ | kulala /kulala/ | kuleka /kuˈleka/ | kolala /kolala/ | kuzeka /kuzeka/ | kusavala /kusavala/ |
| Un | ɔtɔi /ɔtɔi/ | etomelá /etomelá/ | umue /umue/ | mosi /mosi/ | mɔ̌kɔ́ /mɔ̌kɔ́/ | moxi /moʃi/ | mwe /mwe/ |
| Deux | hende /hende/ | bafe /bafe/ | ibidi /ibidi/ | zole /zole/ | mibale /mibale/ | iadi /jaːdi/ | vali /vali/ |
| Trois | hasatu /hasatu/ | basato /basato/ | isatu /isatu/ | tatu /tatu/ | misato /misatu/ | tatu /tatu/ | tatu /tatu/ |
| Quatre | anei /anei/ | banei /banei/ | inai /inai/ | iya /ija/ | mínei /mínei/ | uana /wana/ | wana /wana/ |
| Cinq | atanu /atanu/ | batano /batano/ | itanu /itanu/ | tanu /tanu/ | mítáno /mítáno/ | tanu /tanu/ | tanu /tanu/ |
| Cent | lukama /lukama/ | nkama /nkama/ | lukama /lukama/ | nkama /nkama/ | nkama /nkama/ | hama /hama/ | likulukaji /likulukadʒi/ |
| Bonjour | nyongo /ɲoŋɡo/ | losáko /losáko/ | moyo /mojo/ | mbote /mbote/ | mbóte /mbóte/ | nga ku menekena /ŋɡa ku menekena/ | mwane /mwane/ |
| Merci | toleko /toleko/ | olɛli /olɛli/ | tuasakidila /tuasakidila/ | matondo /matondo/ | matɔ́ndɔ /matɔ́ndɔ/ | nga ku sakidila /ŋɡa ku sakidila/ | nasakwilila /nasakwilila/ |
| Bon | lɔlɔ /lɔlɔ/ | mpɔlɔ /mpɔlɔ/ | impe /impe/ | mbote /mbote/ | malámu /malámu/ | kiambote /kiambote/ | mwaza /mwaza/ |
| Nouveau | uyuyu /ujuju/ | — | mupia /mupia/ | mpa /mpa/ | sika /sika/ | kiobe /kjobe/ | chihya /tʃihja/ |
| Rouge | tilili /tilili/ | kunza /kunza/ | kunze /kunze/ | mbwaki /mbwaki/ | motane /motane/ | kusuka /kusuka/ | chikuhwa /tʃikuhwa/ |
| Blanc | wɛma /wɛma/ | wɛlɔ /wɛlɔ/ | toke /toke/ | mpembe /mpembe/ | pɛmbɛ /pɛmbɛ/ | kuzela /kuzela/ | chitoma /tʃitoma/ |
| Noir | tshududu /tʃududu/ | — | fike /fike/ | ndombe /ndombe/ | moindo /moindo/ | kuxikela /kuʃikela/ | chilava /tʃilava/ |
| Vert | eleselese /eleselese/ | — | — | langi ya matiti /laŋɡi ja matiti/ | lángi la mpɔndú /láŋɡi la mpɔndú/ | — | — |
| Bleu | bule /bule/ | — | fikuluke /fikuluke/ | bule /bule/ | bule /bule/ | mulombe /mulombe/ | — |
| Ordinateur | ɔrdinatɛrɛ /ɔrdinatɛrɛ/ | — | ordinatere /ordinatere/ | ludinatelo /ludinatelo/ | odinatɛ́lɛ /odinatɛ́lɛ/ | komputadolo /komputadolo/ | kopyuta /kopjuta/ |
| Thé | tshayi /tʃaji/ | — | tshiayi /tʃiaji/ | ti /ti/ | ti /ti/ | xá /ʃa/ | tiyi /tiji/ |
| Café | eloko /eloko/ | — | kafe /kafe/ | kafe /kafe/ | kafé /kafé/ | kafé /kaˈfe/ | kofi /kofi/ |
| Sucre | sukadi /sukadi/ | — | nsukadi /nsukadi/ | sukadi /sukadi/ | sukáli /sukáli/ | sukidi /suˈkidi/ | shuka /ʃuka/ |
| Orange | ɔranjɛ | lilala /lilala/ | — | dilala /dilala/ | lilala /lilala/ | dilalanza /dilalanza/ | lilalanja |
| 99 | akumi divwa la divwa /akumi divwa la divwa/ | ntuku ibwa la ibwa /ntuku ibwa la ibwa/ | makumi tshitema ne tshitema /makumi tʃitema ne tʃitema/ | makumi ivwa na ivwa /makumi ivwa na ivwa/ | tuku libwa na libwa /tuku libwa na libwa/ | makuinhi ivua ni ivua /makwiɲi ivwa ni ivwa/ | makumi atanu naawana navatanu navawana /makumi atanu naːwana navatanu navawana/ |
Page 1/10
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap