ᠮᠣᠩᠭᠣᠯ
Mongol de Mongolie-Intérieure
famille mongolique (branche centrale, groupe khalkha-bouriate)
Le mongol de Mongolie-Intérieure est la variété mongole de la région autonome chinoise de Mongolie-Intérieure et des provinces voisines du Liaoning, du Jilin et du Heilongjiang, avec environ 6 millions de locuteurs. Il conserve l'écriture mongole verticale traditionnelle (hudum bichig, en usage depuis vers 1204), là où la République de Mongolie est passée au cyrillique en 1946 — les deux traditions écrites sont donc visuellement distinctes bien que les langues soient mutuellement intelligibles. L'UNESCO le classe comme en danger, dans un contexte de pression croissante des politiques linguistiques : une réforme des programmes en 2020, réduisant l'enseignement en mongol des matières principales, a provoqué de vastes manifestations dans toute la région autonome.
Où elle est parlée
87 mots essentiels en mongol de Mongolie-Intérieure
ᠺᠣᠹᠧ
ᠰᠢᠬᠢᠷ
Sources
- Ethnologue: mon
- Janhunen (2003) The Mongolic Languages
- UNESCO Atlas of the World's Languages in Danger
Mots comparés
Comparaison avec les langues de la même famille : famille mongolique (branche centrale, groupe khalkha-bouriate)
| Sens | Mongol de Mongolie-Intérieure | Mongol | Mongol classique | Proto-mongol | Bouriate | Mongol moyen | Yugur oriental |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Eau | ᠤᠰᠤ /usu/ | ус /us/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | *usun /usun/ | уһан /uhan/ | ᠤᠰᠤᠨ /usun/ | qusun /qusun/ |
| Feu | ᠭᠠᠯ /ɡɑl/ | гал /ɡal/ | ᠭᠠᠯ /ɡal/ | *gal /ɡal/ | гал /ɡal/ | ᠭᠠᠯ /qal/ | ʁal /ʁal/ |
| Soleil | ᠨᠠᠷᠠ /nɑrɑ/ | нар /nar/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | *naran /naran/ | наран /naran/ | ᠨᠠᠷᠠᠨ /naran/ | naran /naran/ |
| Lune | ᠰᠠᠷᠠ /sɑrɑ/ | сар /sar/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | *sara /sara/ | һара /hara/ | ᠰᠠᠷᠠ /sara/ | sara /sara/ |
| Étoile | ᠣᠳᠤᠨ /ɔtŋ̍/ | од /ɔt/ | ᠣᠳᠣᠨ /odun/ | *hodun /hodun/ | одон /odoŋ/ | ᠬᠣᠳᠤᠨ /hodun/ | hodən /hodən/ |
| Nuit | ᠰᠥᠨᠢ /ʃønø/ | шөнө /ʃønø/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | *söni /søni/ | һүни /hyni/ | ᠰᠥᠨᠢ /søni/ | søønə /søːnə/ |
| Pluie | ᠪᠣᠷᠣᠭᠠ /bɔrɔːɢɑ/ | бороо /bɔrɔː/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | *kura /kura/ | бороо /bɔrɔː/ | ᠬᠤᠷᠠ /qura/ | xura /χura/ |
| Neige | ᠴᠠᠰᠤ /tsas/ | цас /tsas/ | ᠴᠠᠰᠤ /tʃasu/ | *časun /tʃasun/ | саһан /sahaŋ/ | ᠴᠠᠰᠤᠨ /tʃasun/ | tʃasən /tʃasən/ |
| Vent | ᠰᠠᠯᠬᠢ /salxi/ | салхи /salxi/ | ᠰᠠᠯᠬᠢ /salki/ | *salkïn /salkin/ | һалхин /halxin/ | ᠬᠡᠢ /kei/ | salɢən /salɢən/ |
| Terre | ᠭᠠᠵᠠᠷ /ɢɑdʒɑr/ | газар /ɡazar/ | ᠭᠠᠵᠠᠷ /ɡadʒar/ | *gaǰar /ɡadʒar/ | шорой /ʃoroj/ | ᠬᠠᠵᠠᠷ /qadʒar/ | ʃəruu /ʃəruː/ |
| Pierre | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤ /tʃʊɮuː/ | чулуу /tʃuluː/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaɣun/ | *čilaɣun /tʃilaɣun/ | шулуун /ʃuluːŋ/ | ᠴᠢᠯᠠᠭᠤᠨ /tʃilaun/ | tʃəluu /tʃəluː/ |
| Montagne | ᠠᠭᠤᠯᠠ /ʊːl/ | уул /uːɮ/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aɣula/ | *huɣula /huɣula/ | уула /uːla/ | ᠠᠭᠤᠯᠠ /aula/ | uula /uːla/ |
| Mer | ᠳᠠᠯᠠᠢ /tɑlɑi/ | далай /taˈɮaj/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | *dalai /dalai/ | далай /dalaj/ | ᠳᠠᠯᠠᠢ /dalai/ | dalii /daliː/ |
| Mère | ᠡᠬᠡ /eχe/ | ээж /eːdʒ/ | ᠡᠬᠡ /eke/ | *eke /eke/ | эхэ /exe/ | ᠡᠭᠡ /eke/ | hge /hɡe/ |
| Père | ᠠᠪᠤ /ɑβu/ | аав /aːw/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | *ečige /etʃiɡe/ | эсэгэ /eseɡe/ | ᠡᠴᠢᠭᠡ /etʃiɡe/ | tʃiɣe /tʃiɣe/ |
| Fille | ᠥᠬᠢᠨ /øχin/ | охин /oxin/ | ᠥᠬᠢᠨ /økin/ | *ökin /økin/ | басаган /basaɡan/ | ᠥᠬᠢᠨ /økin/ | — |
| Je | ᠪᠢ /bi/ | би /bi/ | ᠪᠢ /bi/ | *bi /bi/ | би /bi/ | ᠪᠢ /bi/ | bə /bə/ |
| Tu | ᠴᠢ /tʃʰi/ | чи /tʃʰi/ | ᠴᠢ /tʃi/ | *či /tʃi/ | ши /ʃi/ | ᠴᠢ /tʃi/ | tʃə /tʃə/ |
| Nous | ᠪᠢᠳᠡ /bid/ | бид /bid/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | *bida / *ba /bida / ba/ | бидэ /bide/ | ᠪᠢᠳᠠ / ᠪᠠ /bida / ba/ | budas / buda /budas / buda/ |
| Nom | ᠨᠡᠷᠡ /nər/ | нэр /ner/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | *nere /nere/ | нэрэ /nere/ | ᠨᠡᠷᠡ /nere/ | nere /nere/ |
| Personne | ᠬᠦᠮᠦᠨ /xuŋ/ | хүн /xyŋ/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | *kümün /kymyn/ | хүн /xyŋ/ | ᠬᠦᠮᠦᠨ /kymyn/ | kuun /kuːn/ |
| Tête | ᠲᠣᠯᠤᠭᠠᠢ /tɔlɡɔi/ | толгой /tɔlɡɔj/ | ᠲᠣᠯᠣᠭᠠᠢ /toloɣai/ | *tolagaï /tolaɡai/ | толгой /tolɡoj/ | — | toloʁui /toloʁui/ |
| Œil | ᠨᠢᠳᠦ /nidʉ/ | нүд /nyd/ | ᠨᠢᠳᠦ /nidü/ | *nidün /nidyn/ | нюдэн /nʲuden/ | ᠨᠢᠳᠦᠨ /nidyn/ | nudun /nudun/ |
| Oreille | ᠴᠢᠬᠢ /tʃʰiki/ | чих /tɕʰiç/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | *čikin /tʃikin/ | шэхэн /ʃexen/ | ᠴᠢᠬᠢᠨ /tʃikin/ | tʃəʁən /tʃəʁən/ |
| Nez | ᠬᠠᠮᠠᠷ /xamar/ | хамар /xamar/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | *kamar /kamar/ | хамар /xamar/ | ᠬᠠᠪᠠᠷ /qabar/ | xawar /χawar/ |
| Bouche | ᠠᠮᠠ /am/ | ам /am/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | *aman /aman/ | аман /aman/ | ᠠᠮᠠᠨ /aman/ | aman /aman/ |
| Dent | ᠰᠢᠳᠦ /ʃyd/ | шүд /ʃyd/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | *sidün /sidyn/ | шүдэн /ʃyden/ | ᠰᠢᠳᠦᠨ /ʃidyn/ | ʃdən /ʃdən/ |
| Langue | ᠬᠡᠯᠡ /xel/ | хэл /xel/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | *kelen /kelen/ | хэлэн /xelen/ | ᠬᠡᠯᠡᠨ /kelen/ | kelen /kelen/ |
| Main | ᠭᠠᠷ /ɡɑr/ | гар /ɡar/ | ᠭᠠᠷ /ɡar/ | *gar /ɡar/ | гар /ɡar/ | ᠭᠠᠷ /qar/ | ʁar /ʁar/ |
| Pied | ᠬᠥᠯ /køl/ | хөл /xɵl/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | *köl /køl/ | хүл /xyl/ | ᠬᠥᠯ /køl/ | køl /køl/ |
| Cœur | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirʉχe/ | зүрх /dzyrx/ | ᠵᠢᠷᠦᠬᠡ /dʒirüke/ | *ǰirüken /dʒiryken/ | зүрхэн /zyrxen/ | ᠵᠢᠷᠦᠭᠡ /dʒiryke/ | dʒyrɣen /dʒyrɣen/ |
| Os | ᠶᠠᠰᠤ /jas/ | яс /jas/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | *yasun /jasun/ | яһан /jahaŋ/ | ᠶᠠᠰᠤᠨ /jasun/ | yasən /jasən/ |
| Sang | ᠴᠢᠰᠤ /tʃus/ | цус /tsus/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | *čisun /tʃisun/ | шуһан /ʃuhaŋ/ | ᠴᠢᠰᠤᠨ /tʃisun/ | tʃusun /tʃusun/ |
| Caca | ᠪᠠᠭᠠᠰᠤ /paːs/ | баас /paːs/ | ᠪᠠᠭᠠᠰᠤ /baɣasu/ | — | бааһан /baːhaŋ/ | — | — |
| Amour | ᠬᠠᠢᠷᠠ /χɑir/ | хайр /xajr/ | ᠬᠠᠶᠢᠷᠠ /qajira/ | — /—/ | дуран /duran/ | ᠳᠤᠷᠠ /dura/ | — /—/ |
| Arbre | ᠮᠣᠳᠤ /mɔdu/ | мод /mod/ | ᠮᠣᠳᠤ /modu/ | *modun /modun/ | модон /modon/ | ᠮᠣᠳᠤᠨ /modun/ | mɔːdən /mɔːdən/ |
| Chien | ᠨᠣᠬᠠᠢ /nɔχɑi/ | нохой /nɔxɔj/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | *nokai /nokai/ | нохой /noxoj/ | ᠨᠣᠬᠠᠢ /noqai/ | noxqui /noχqui/ |
| Chat | ᠮᠤᠤᠷ /muːr/ | муур /muːr/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | — /—/ | миисгэй /miːsɡej/ | ᠮᠢᠭᠤᠢ /miɣui/ | — /—/ |
| Poisson | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /tsaɡas/ | загас /ˈtsaɡas/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | *ǰigasu /dʒiɡasu/ | загаһан /zaɡaˈhaŋ/ | ᠵᠢᠭᠠᠰᠤ /dʒiɡasu/ | dʒaʁasən /dʒaʁasən/ |
| Oiseau | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤ /ʃʊwuː/ | шувуу /ʃuwuː/ | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤ /ʃibaɣu/ | *sibaɣun /sibaɣun/ | шубуун /ʃubuːn/ | ᠰᠢᠪᠠᠭᠤᠨ /ʃibaun/ | ʃuun /ʃuːn/ |
| Papillon | ᠡᠷᠪᠡᠬᠡᠢ /erweːxei/ | эрвээхэй /erweːxej/ | ᠡᠷᠪᠡᠬᠡᠢ /erbekei/ | *herbekei /herbekei/ | эрбээхэй /erbeːxej/ | — | — |
| Œuf | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡ /øndəɡ/ | өндөг /øndøɡ/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡ /ɵndeɡe/ | *öndegen /øndeɡen/ | үндэгэн /yndeɡen/ | ᠥᠨᠳᠡᠭᠡᠨ /øndeɡen/ | bala /bala/ |
| Ours | ᠪᠠᠭᠠᠪᠠᠭᠠᠢ /baːwɡɑi/ | баавгай /baːwɡaj/ | ᠪᠠᠭᠠᠪᠠᠭᠠᠢ /baɣabaɣai/ | — | баабгай /baːbɡaj/ | — | — |
| Cheval | ᠮᠣᠷᠢ /mɔr/ | морь /mɔrʲ/ | ᠮᠣᠷᠢᠨ /morin/ | *morïn /morin/ | морин /morin/ | ᠮᠣᠷᠢᠨ /morin/ | — |
| Maison | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | гэр /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | *ger /ɡer/ | гэр /ɡer/ | ᠭᠡᠷ /ɡer/ | ger /ɡer/ |
| Lait | ᠰᠦᠨ /syː/ | сүү /syː/ | ᠰᠦᠨ /syn/ | *sün /syn/ | һүн /hyn/ | — | — |
| Miel | ᠪᠠᠯ /bal/ | бал /bal/ | ᠪᠠᠯ /bal/ | *bal /bal/ | бал /bal/ | — | — |
| Sel | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤ /dabusu/ | давс /davs/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | *dabusun /dabusun/ | дабһан /dabhan/ | ᠳᠠᠪᠤᠰᠤᠨ /dabusun/ | daabsən /daːbsən/ |
| Vin | ᠳᠠᠷᠠᠰᠤ /darasu/ | дарс /dars/ | — | *darasun /darasun/ | дарһан /darhan/ | — | — |
| Riz | ᠪᠤᠳᠠᠭᠠ /pʊtaː/ | будаа /pʊˈtaː/ | — | — | сагаан будаа /saɡaːn budaː/ | — | — |
| Fer | ᠲᠡᠮᠦᠷ /tɵmɵr/ | төмөр /tømør/ | ᠲᠡᠮᠦᠷ /temyr/ | *temür /temyr/ | түмэр /tymer/ | ᠲᠡᠮᠦᠷ /temyr/ | — |
| Roue | ᠬᠦᠷᠳᠦ /xʉrdʉ/ | дугуй /duɡuj/ | ᠬᠦᠷᠳᠦ /kyrdy/ | — | мөөр /møːr/ | — | — |
| Soie | ᠲᠣᠷᠭᠠ /tɔrɡɔ/ | торго /ˈtɔrɡɔ/ | ᠲᠣᠷᠭᠠ /torɣa/ | — | торгон /torɡon/ | — | — |
| Livre | ᠨᠣᠮ /nɔm/ | ном /nɔm/ | ᠨᠣᠮ /nom/ | — | ном /nom/ | ᠪᠢᠴᠢᠭ /bitʃiɡ/ | — |
| Manger | ᠢᠳᠡᠬᠦ /ideχʉ/ | идэх /idex/ | ᠢᠳᠡ- /ide-/ | *ide- /ide/ | эдихэ /edixe/ | ᠢᠳᠡ /ide/ | ede /ede/ |
| Boire | ᠤᠤᠬᠤ /uːχu/ | уух /uːx/ | ᠤᠭᠤ- /uɣu-/ | *uu- /uu/ | ууха /uːxa/ | ᠤᠭᠤ /uɣu/ | uu /uː/ |
| Dormir | ᠤᠨᠲᠠᠬᠤ /untax/ | унтах /ʊntax/ | ᠤᠨᠲᠠ- /unta-/ | *unta- /unta/ | унтаха /untaxa/ | ᠤᠨᠲᠠ /unta/ | nda /nda/ |
| Un | ᠨᠢᠭᠡ /niɡe/ | нэг /neɡ/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | *nigen /nigen/ | нэгэн /neɡen/ | ᠨᠢᠭᠡᠨ /niɡen/ | niɣe /niɣe/ |
| Deux | ᠬᠣᠶᠠᠷ /xɔˈjɔr/ | хоёр /xɔˈjɔr/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | *koyar /kojar/ | хоёр /xɔˈjɔr/ | ᠬᠣᠶᠠᠷ /qojar/ | ʁuur /ʁuːr/ |
| Trois | ᠭᠤᠷᠪᠠ /ɡurwa/ | гурав /ɡurav/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /ɡurban/ | *gurban /ɡurban/ | гурбан /ɡurban/ | ᠭᠤᠷᠪᠠᠨ /qurban/ | ʁurwan /ʁurwan/ |
| Quatre | ᠳᠥᠷᠪᠡ /dørwə/ | дөрөв /dørøv/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | *dörben /dørben/ | дүрбэн /dyrben/ | ᠳᠥᠷᠪᠡᠨ /dørben/ | dørwen /dørwen/ |
| Cinq | ᠲᠠᠪᠤᠨ /taβun/ | таван /tʰawaŋ/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | *tabun /tabun/ | табан /taban/ | ᠲᠠᠪᠤᠨ /tabun/ | taawən /taːwən/ |
| Cent | ᠵᠠᠭᠤ /tsuː/ | зуу /tsuː/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaɡun/ | *ǰagun /dʒaɡun/ | зуун /zuːn/ | ᠵᠠᠭᠤᠨ /dʒaun/ | dʒuun /dʒuːn/ |
| Bonjour | ᠰᠠᠢᠨ ᠪᠠᠢᠨᠠ /sɑin bɑinɑ/ | сайн уу /sajn uː/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ ᠤᠤ /sajin uu/ | — /—/ | сайн байна /sajn bajna/ | ᠠᠮᠤᠷ /amur/ | — /—/ |
| Merci | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bɑjɑrlɑlɑ/ | баярлалаа /bajarlalaː/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠯᠠ /bajarlala/ | — /—/ | баярлаа /bajarlaː/ | ᠪᠠᠶᠠᠷᠯᠠᠪᠠ /bajarlaba/ | — /—/ |
| Bon | ᠰᠠᠢᠨ /sɑin/ | сайн /sajn/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sajin/ | *sajin /sajin/ | һайн /hajn/ | ᠰᠠᠶᠢᠨ /sain/ | sain /sajn/ |
| Nouveau | ᠰᠢᠨᠡ /ʃine/ | шинэ /ʃine/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃine/ | *sine /sine/ | шэнэ /ʃene/ | ᠰᠢᠨᠡ /ʃini/ | ʃənə /ʃənə/ |
| Rouge | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /ʊɮaːn/ | улаан /ʊˈɮaːŋ/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /ulaɣan/ | *hulaɣan /hulaɣan/ | улаан /ʊˈlaːŋ/ | ᠤᠯᠠᠭᠠᠨ /hulaan/ | ɬaan /ɬaːn/ |
| Blanc | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tsʰaɡaːn/ | цагаан /tsʰaɡaːn/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaɣan/ | *čagaɣan /tʃaɡaɣan/ | сагаан /saɡaːŋ/ | ᠴᠠᠭᠠᠨ /tʃaqaan/ | tʃaʁaan /tʃaʁaːn/ |
| Noir | ᠬᠠᠷᠠ /xar/ | хар /xar/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | *kara /kara/ | хара /xara/ | ᠬᠠᠷᠠ /qara/ | xara /χara/ |
| Vert | ᠨᠣᠭᠤᠭᠠᠨ /nɔɡɔːŋ/ | ногоон /nɔɡɔːŋ/ | ᠨᠣᠭᠤᠭᠠᠨ /noɣuɣan/ | *noguɣan /noɡuɣan/ | ногоон /noˈɡoːŋ/ | ᠨ᠋ᠣᠬᠤᠬᠠᠨ /noqoan/ | noʁoon /noʁoːn/ |
| Bleu | ᠬᠥᠬᠡ /xɵx/ | хөх /xɵx/ | ᠬᠥᠬᠡ /køke/ | *köke /køke/ | хүхэ /xyˈxe/ | — | — |
| Coucou | ᠬᠦᠬᠦᠭᠡ /kɵkɵˈɡe/ | хөхөө /xɵˈxɵː/ | ᠬᠦᠬᠦᠭᠡ /kɵkɵˈɡe/ | — | хүбхүү /xypxyː/ | ᠬᠦᠬᠦᠭᠡ /kɵkɵˈɡe/ | — |
| Thé | ᠴᠠᠢ /tsʰai/ | цай /tsʰɛː/ | ᠴᠠᠢ /tʃai/ | — | сай /saj/ | — | — |
| Café | ᠺᠣᠹᠧ | кофе /ˈkʰɔfe/ | — | — | кофе /kofe/ | — | — |
| Sucre | ᠰᠢᠬᠢᠷ | элсэн чихэр /ˈelsəŋ tʃʰixər/ | — | — | шэхэр /ʃexer/ | — | — |
| Orange | ᠵᠦᠷᠵᠢ /dʒʉrdʒ/ | жүрж /dʒyrdʒ/ | — | — | жүрж /dʒyrdʒ/ | — | — |
| 99 | ᠶᠡᠷᠡ ᠶᠢᠰᠦ /jere jisʉ/ | ерэн ес /jeren jes/ | — | — | ерэн юһэн /jeren juhen/ | — | — |
Ordre des mots comparé
Comparer avec les grandes langues du monde
Comparer avec des langues proches
Ouvrir la carte interactive: Word Map · HanMap · Name Map · Word Order · Tree
Fait partie de LangMap — un projet de visualisation linguistique. Ceci est un résumé statique et explorable ; les cartes interactives offrent l’audio de prononciation, des filtres et une vue globe.
Réalisé par Heuron Inc. · GitHub · cho@heuron.com · Accueil LangMap